“HINDI KA BULAG,” BULONG NG BATANG PULUBI—AT SA ISANG IGLOP, NABUNYAG ANG LASON NG ASAWANG AKALA’Y MAPAGMAHAL

Tahimik ang hapon sa isang lumang distrito ng lungsod, yaong bahagi na parang laging may anino ng pagod at gutom. Sa gilid ng kalsada, nakaupo ang isang lalaki—si Arturo—nakapikit ang mga mata, may hawak na lumang baston, at may kartong nakasulat ang salitang Bulag po. Araw-araw, iyon ang kanyang mundo. Araw-araw, umaasa siya sa barya ng mga taong dumaraan, sa awa ng mga hindi niya nakikita ngunit naririnig sa yabag at boses. Sa loob ng maraming taon, tinanggap niya ang katahimikan ng dilim bilang kapalaran.

Si Arturo ay dating guro sa probinsya. May pamilya. May dangal. Hanggang sa isang gabi, bigla na lamang siyang nagising na tila may ulap sa paningin. Kinabukasan, wala na. Ang sabi ng doktor, komplikasyon daw—posibleng stroke sa optic nerve, posibleng sakit na hindi agad nakita. Ang asawa niyang si Celia ang umalalay sa kanya sa lahat: sa ospital, sa gamot, sa paglalakad. Siya ang naging mata niya, boses niya, at tanging sandalan. Kaya nang tuluyan siyang mawalan ng trabaho at dignidad, ang natira na lang ay tiwala.

Lumipas ang mga buwan, naging taon. Ngunit habang si Arturo ay patuloy na humihina, si Celia ay tila lalong tumitibay. Siya ang humawak ng lahat—pera, desisyon, direksyon. Siya ang nagpasya na mas “praktikal” na mamalimos si Arturo sa lungsod kaysa manatili sa probinsya. Siya ang pumipili ng gamot. Siya ang nag-aabot ng pagkain. At si Arturo, bagama’t may kirot sa loob, ay hindi nagtanong. Dahil sa dilim, natuto siyang maniwala.

Isang araw, habang nakaupo si Arturo sa paborito niyang pwesto sa tabi ng simbahan, may batang pulubi ang umupo sa tabi niya. Payat, madungis, may matang tila mas matanda kaysa sa edad. Hindi humingi ng barya ang bata. Tahimik lang. Pagkatapos ng ilang sandali, may ibinulong ito—mahina, halos hangin lang ang lakas.

“Hindi ka bulag.”

Napakapit si Arturo sa baston. Akala niya’y maling dinig. Sa loob ng ilang taon, wala pang nagsabi sa kanya niyan. Wala pang naglakas-loob. “Ano’ng sabi mo?” tanong niya, nanginginig ang boses.

Hindi agad sumagot ang bata. Tumayo ito, saka muling lumapit. “Hindi ka bulag,” ulit nito. “May lason sa iniinom mo.”

Parang may pumutok sa loob ng ulo ni Arturo. Hindi siya sumigaw. Hindi siya tumayo. Ngunit ang dibdib niya ay parang dinurog ng kamay. Lason? Paano? Kailan? Ang tanging taong nag-aabot ng iniinom niya ay si Celia. Ang tanging taong pinagkatiwalaan niya ay ang asawa niya.

“Bakit mo nasabi?” tanong niya, pilit pinipigilan ang sarili.

“Amoy,” sagot ng bata. “Amoy-peste. Ganyan din ‘yung sa lolo ko. Hindi siya bulag. Pinabulag.”

Bago pa makapagtanong muli si Arturo, tumakbo na ang bata, parang multong nag-iwan ng sumpa. Naiwan si Arturo na nanginginig—hindi sa takot, kundi sa pagdududa na unti-unting nagiging hinala. Sa unang pagkakataon matapos ang mahabang panahon, sinubukan niyang imulat ang mga mata nang mas madiin. May anino. May liwanag. Hindi malinaw—pero may anyo.

Kinagabihan, nang dumating si Celia, iba na ang pakiramdam ni Arturo. Narinig niya ang tunog ng bote. Ang pag-uga. Ang pamilyar na lagaslas ng gamot na hinahalo sa tubig. “Inumin mo na,” sabi ni Celia, gaya ng lagi.

Ngunit sa halip na uminom, inilapit ni Arturo ang baso sa ilong. May kakaibang amoy. Hindi dati ganoon. Isang pait na parang kemikal. Mabilis niyang itinabi ang baso at nagkunwaring umubo. “Mamaya na,” sabi niya.

Hindi umimik si Celia. Ngunit sa katahimikan, may biglang lamig sa hangin.

Kinabukasan, palihim na nagtungo si Arturo sa libreng klinika sa tulong ng isang volunteer mula sa simbahan. Doon, unang beses niyang sinabi ang hindi niya masabi kanino man: “Baka hindi po ako bulag.” Sinuri siya ng doktor. Tinanggal ang benda. Tinesting ang reaksyon ng mata. May pinsala, oo. Ngunit hindi sapat para maging ganap na bulag. May posibilidad. Malaki.

At higit sa lahat, may nakita sa dugo niya—residue ng pesticide. Mabagal. Paulit-ulit. Sapat para sirain ang paningin sa paglipas ng panahon.

Naupo si Arturo sa malamig na bangko ng klinika. Hindi siya umiyak. Hindi pa. Sa halip, inalala niya ang bawat sandaling ipinagkatiwala niya ang sarili kay Celia. Ang bawat basong inabot. Ang bawat gabing hindi niya kinwestyon ang pagod sa katawan. Ang bawat pagkakataong sinabi niyang “salamat” sa taong unti-unti palang nagtatanggal ng kanyang mundo.

Sa tulong ng social worker, isinampa ang kaso. Tahimik. Maingat. Hindi agad inaresto si Celia. Ngunit nang tanungin siya, nagkamali siya sa isang detalye. Sinabi niyang “matagal nang wala nang paningin si Arturo,” kahit ang rekord ng doktor ay iba. Maliit na bagay. Ngunit sapat para mabutas ang kuwento.

Nang mahuli, hindi na siya umamin. Hindi rin siya humingi ng tawad. Ang dahilan niya: “Hindi ko kaya ang pabigat.” Hindi raw niya planong patayin si Arturo. Gusto lang daw niya itong manatiling “walang laban.” Para mapanatili ang kontrol. Para makuha ang benepisyo. Para sa sarili.

Samantala, hinanap ni Arturo ang batang pulubi. Ilang araw. Ilang linggo. Hanggang sa isang hapon, nakita niya ito sa parehong lugar. Inabot niya ang kamay, nanginginig pa rin ang mga daliri.

“Salamat,” sabi niya. “Niligtas mo ang buhay ko.”

Ngumiti ang bata. “Sabi ko naman sa’yo,” sagot nito. “Hindi ka bulag.”

Ngayon, unti-unting bumabalik ang paningin ni Arturo. Hindi perpekto. Ngunit sapat para makita ang liwanag ng umaga, ang mukha ng mga tumutulong sa kanya, at ang sariling repleksyon—isang lalaking muling natutong magtiwala, ngunit hindi na bulag sa katotohanan.

Sa isang lungsod na sanay lumampas sa mga pulubi, isang bulong ang nagligtas ng buhay. At minsan, ang katotohanan ay hindi dumarating sa sigaw ng may kapangyarihan, kundi sa pabulong na tinig ng isang batang walang-wala—ngunit may mata para sa kasinungalingan.