Bago Pumirma ang Matandang Magsasaka, Isang Utos ng Waitress sa English ang Nagpahinto sa Lahat!

Sa isang tahimik na bayan sa hilaga ng Luzon, kung saan ang mga kabukiran at bukirin ay tila walang katapusan, isang insidente ang nagbigay daan sa isang malaking pagbabago sa pananaw ng mga tao. Ang isang matandang magsasaka na nagpunta sa isang malupit na pagkakataon, kasama ang kanyang pamilya, ay magpapakita ng isang hindi inaasahang kaganapan na magtutulak sa lahat ng kasangkot na tao sa isang mahirap na tanong tungkol sa paggalang, estado sa buhay, at kung paano ang isang simpleng hakbang ay maaaring baguhin ang takbo ng mga pangyayari.

Si Mang Mateo, isang matandang magsasaka na halos lahat ng buhay ay itinaguyod sa pamamagitan ng paggawa ng kamay at pawis, ay dumaan sa isang maliit na bayan upang magtungo sa isang negosyo na nag-aalok ng kasunduan upang mapabuti ang kanyang maliit na lupa. Ang matanda, sa edad na 72, ay may mahigpit na pakiramdam ng pagiging tapat at may mga prinsipyo na hindi kayang baguhin ng kahit na anong estado sa buhay. Wala siyang ibang hangad kundi ang makatarungan at maayos na pagkatalo sa pag-aari ng kanyang lupa.

Pumunta si Mang Mateo sa isang restaurant na matagal nang sinasabi ng kanyang mga kapitbahay na isang “tanyag” na kainan sa bayan. Kasama ang kanyang anak at apo, naghintay sila ng kanilang order ng pagkain. Ngunit sa hindi inaasahang pagkakataon, ang isang simpleng utos ng waitress ay nagbigay ng takot at kalituhan sa lahat ng naroroon.

Habang ang buong pamilya ay naghihintay, dumating ang isang batang waitress na mukhang abala sa kanyang mga gawain. Ang kanyang pangalan ay si Leah, isang batang babae na hindi makikilala sa kanyang maayos na tindig at kalinisan sa trabaho. Ngunit ang hindi alam ni Leah ay ang matandang magsasaka na kanyang tinanong sa isang utos ay magbubukas ng isang hindi inaasahang kaganapan na magpapabago ng lahat.

“Sir, ‘Can you please sign here?’” ang sinabi ni Leah ng may magalang na tono, sabay itinutok ang isang papel sa harap ni Mang Mateo.

Nagulat si Mang Mateo. Hindi dahil sa pagka-abala ng waitress, kundi dahil sa kanyang mga salitang ginamit. Pumirmi ang matandang magsasaka sa kanyang pwesto at tinitigan ang bata, na hindi sanay sa mga ganitong sitwasyon. Hindi siya marunong mag-English, at alam niyang hindi ito ang uri ng wika na ginagamit sa kanilang baryo.

“Ha?” tanong ni Mang Mateo, ang kanyang mga mata ay naguguluhan. “Ano po yung sinabi mo?”

Si Leah, na akala ay nagbigay ng maayos na serbisyo, ay nagpatuloy. “Sir, I need you to sign the document,” aniya. “It’s just a formality.”

Ngunit sa mga salitang iyon, nagkaroon ng isang matinding reaksyon mula kay Mang Mateo. Hindi niya kayang tanggapin na ang isang simpleng aksyon tulad ng pag-sign ng dokumento ay ipinag-utos sa kanya sa isang wika na hindi siya pamilyar. Ang kanyang pagkalito ay nagbigay daan sa isang tanong na hindi lamang para kay Mang Mateo, kundi para sa lahat ng naroroon: Paano nga ba tinatrato ang mga tao batay sa kanilang estado sa buhay?

Sa kabila ng kahihiyan at pagkabigla, si Mang Mateo ay dahan-dahang humarap kay Leah. “I’m sorry, but I don’t speak English. What is this about?” ang tanong niya, na may kalmado ngunit may kasamang hindi maitatagong galit. Ang mga tao sa paligid ay nagsimulang magbulung-bulungan, naguguluhan kung bakit ang isang simple at masigasig na magsasaka ay nilalapitan ng ganito.

Si Leah, na may malaking ngiti sa kanyang mukha, ay nagsimulang magtangkang magpaliwanag. Ngunit nang makita niya ang pagka-kalito at diskomfort ni Mang Mateo, nag-iba ang tono ng kanyang boses at nagsimula ng mag-alala. Hindi siya sigurado kung paano magpaliwanag nang hindi lalabas na siya ay mayabang o may pagkakamali sa kanyang ginawa.

Sa huli, isang hindi inaasahang hakbang ang ginawa ni Mang Mateo na nagpahinto sa lahat ng tao sa restaurant.

“Hindi ko po kayang mag-sign ng mga dokumento na hindi ko nauunawaan,” ang matandang magsasaka na nagsalita. “Bakit niyo ako tinatanong ng ganito? Hindi ba kayo nakikinig sa mga tao?”

Nagka-kurog ang boses ni Mang Mateo, ngunit sa mga salitang iyon, nagsimula nang mag-iba ang pananaw ng mga tao sa restaurant. Sa halip na magpatuloy sa pagkain at pagtawa, ang mga bisita ay nagsimulang tumahimik at mag-isip. Nagsimulang magtanong ang mga tao: Hindi ba’t ang mga simpleng tao, tulad ni Mang Mateo, ay may karapatang magtanong at magpahayag ng kanilang mga saloobin?

Sa kabila ng mga hindi inaasahang pagtingin mula sa mga bisita, si Leah ay nahulog sa isang matinding pagka-kahiya at magsisimulang magpaliwanag. “I’m so sorry po, Sir. Hindi ko po kayo intensyonal na pahiyain. Gusto ko lang po sanang matapos ang lahat.”

Dito na nagbukas ang isang pagkakataon para kay Mang Mateo upang ipaliwanag ang kanyang pananaw. “Hindi ko po sinisisi kayo, batang babae. Pero, hindi po tama na pwersahin kami na mag-sign ng mga bagay na hindi namin nauunawaan. Tinutulungan niyo kami, pero sana naman ay matutunan ninyong magpakumbaba at magbigay galang sa mga tao, hindi base sa kung anong estado meron sila sa buhay.”

Ang mga salitang binitiwan ni Mang Mateo ay nagsilbing isang aral hindi lamang kay Leah kundi sa lahat ng tao sa restaurant. Nagsimulang magtawanan ng may kahulugan ang mga bisita, at ang mga tao ay nagsimulang magbigay ng malasakit at pag-unawa sa matandang magsasaka. Hindi nila inasahan na isang simpleng utos ng waitress ay magbubukas ng isang mahirap na usapin tungkol sa respeto, dignidad, at kung paano ang ating mga aksyon ay may epekto sa mga taong hindi laging makikita ang kanilang halaga sa ating mga mata.

Sa huli, natutunan ng lahat na ang tunay na halaga ng tao ay hindi nasusukat sa kung anong wika ang kanilang ginagamit, o sa kanilang estado sa buhay. Ang mga simpleng aksyon, tulad ng pagpapakita ng respeto, ay may malalim na epekto sa ating mga relasyon at sa ating pananaw sa mundo. Si Mang Mateo, sa kabila ng kanyang kahirapan, ay nagbigay ng isang mahalagang aral sa lahat: hindi ang mga materyal na bagay ang nagsusukat ng ating halaga, kundi ang ating pagkatao at kung paano natin tinatrato ang ibang tao.