Sinubukang sunugin sa checkpoint, nagulat ang lahat nang mabuhay siya dahil sa pamana ng lolo

KABANATA 1: ANG APOY SA CHECKPOINT

Madaling-araw pa lamang nang umusad ang lumang trak sa makitid na kalsada ng Barangay Mabato. Makapal ang hamog, at ang dilim ay tila may dalang masamang kutob. Sa loob ng trak, tahimik na nakaupo si Elias—tatlumpu’t dalawang taong gulang, payat, at may mga matang sanay na sa takot at pagkawala.

Hindi niya inaasahan na sa araw na iyon, haharap siya sa kamatayan.

Sa dulo ng kalsada, sumulpot ang isang checkpoint. Tatlong pulis, may dalang riple, at isang bariles na may lamang gasolina ang nakatayo sa gilid. Hindi opisyal ang itsura—walang malinaw na karatula, walang dokumentong ipinapakita. Ngunit alam ni Elias ang ibig sabihin noon.

“Para saan ang kargamento?” sigaw ng isang pulis habang kumakatok sa pinto ng trak.

“Bigas at gulay,” sagot ni Elias, pilit pinatatatag ang boses. “Para sa palengke.”

Hindi kumbinsido ang pulis. Sinipat niya si Elias mula ulo hanggang paa, parang hinuhusgahan ang buong pagkatao nito.

“Ikaw ba ang apo ni Mang Kardo?” biglang tanong ng isa pa.

Nanlamig ang dugo ni Elias.

Si Mang Kardo—ang kanyang lolo—ay isang kilalang matandang magsasaka sa bundok. Tahimik, ngunit matigas ang prinsipyo. Siya ang tumangging ibenta ang lupa sa mga makapangyarihang tao. Siya rin ang biglang namatay isang taon na ang nakalipas matapos paulit-ulit na takutin.

“Oo,” sagot ni Elias, bahagyang yumuko ang ulo.

Nagkatinginan ang mga pulis. Isang ngising walang kabutihan ang lumitaw sa kanilang mga mukha.

“Bumaba ka,” utos ng pinakamatangkad sa kanila.

Sinunod ni Elias ang utos. Habang bumababa siya, napansin niyang unti-unting nilalapitan ng isa ang bariles ng gasolina.

“May kasalanan ba ako?” tanong niya, nanginginig ang tinig.

Walang sumagot.

Bigla siyang sinunggaban sa braso at itinulak palapit sa checkpoint shed na yari sa kahoy at yero. Isang pulis ang nagsalin ng gasolina sa sahig, habang ang isa ay may hawak na posporo.

“Hindi mo kasalanan,” sabi ng pulis na may posporo, malamig ang boses. “Pamana lang ‘to.”

“Pamana?” napasigaw si Elias. “Wala akong ginawang masama!”

Ngumisi ang pulis. “Ganoon talaga. May mga bagay na kailangang mamatay.”

Sa isang iglap, sinindihan ang posporo.

Sumiklab ang apoy—mabilis, gutom, at walang awa. Lumamon ito sa sahig, sa dingding, sa hangin. Itinulak si Elias paloob at isinara ang pinto.

Ang sigaw niya ay nalunod sa lagablab.

Mainit. Sobrang init. Ramdam niya ang pagliyab ng balat, ang usok na pumapasok sa baga. Napaluhod siya, hinahabol ang hininga, iniisip na ito na ang wakas.

Sa gitna ng apoy, may pumasok na alaala.

Si Mang Kardo, nakaupo sa ilalim ng punong mangga, hawak ang kanyang kamay.

“Elias,” sabi noon ng lolo niya, “darating ang araw na susubukin ka ng apoy.”

“Apoy po?” tanong ng bata noon.

“Oo. Hindi lahat ng apoy ay para pumatay,” sagot ng matanda. “May apoy na nagbubunyag kung sino ka talaga.”

Hindi niya naintindihan noon.

Ngayon, sa gitna ng apoy, biglang may kakaibang nangyari.

Sa ilalim ng kanyang damit, may nakasabit na maliit na anting-anting—isang piraso ng itim na bato na may ukit. Pamana iyon ng lolo niya. Sinabi lamang sa kanya na huwag kailanman alisin.

Uminit ang bato. Hindi masakit—kundi parang may dumadaloy na lakas. Ramdam niya ang tibok ng dibdib, hindi papahina, kundi lalakas.

Unti-unting nagbago ang init sa paligid niya.

Ang apoy ay tila umiwas.

Hindi na niya ramdam ang pagliyab ng balat. Ang usok ay parang humihina. Nakaluhod pa rin siya, ngunit buhay. Humihinga. Malinaw ang isip.

Sa labas ng checkpoint, nagtatawanan na sana ang mga pulis—hanggang sa may isang sumigaw.

“Putang ina… bakit hindi pa gumuho?”

Biglang bumukas ang pinto.

Sa harap nila, lumabas si Elias—damit na sunog-sunog, mukha’y may uling, ngunit buhay na buhay. Ang apoy sa likuran niya ay parang napaatras.

Napaurong ang mga pulis. Ang isa ay napabitaw sa baril.

“Hindi… hindi puwede ‘to,” bulong ng isa.

Tumingin si Elias sa kanila. Hindi galit ang nasa mata niya—kundi katahimikan. Isang katahimikang mas nakakatakot kaysa sigaw.

“Sinubukan ninyo akong patayin,” sabi niya, mababa ang tinig. “Dahil sa lupa. Dahil sa pamana.”

Walang makasagot.

“Ngayon,” dugtong niya, “alam ko na kung bakit ayaw sumuko ng lolo ko.”

Biglang umalingawngaw ang tunog ng mga paa. May mga taong paparating—mga taga-baryo, gising na sa gulo at usok. May mga kamera. May mga saksi.

Napaatras ang mga pulis, nagkandarapang tumakas.

Nang tuluyang mawala ang mga ito, napaupo si Elias sa lupa. Nanginginig ang katawan—hindi sa takot, kundi sa bigat ng katotohanan.

Hinawakan niya ang anting-anting.

“Lo,” bulong niya, “ano ba talaga ang iniwan mo sa akin?”

Sa malayo, tila umihip ang hangin mula sa bundok—parang sagot na hindi pa handang marinig.

Ngunit malinaw ang isang bagay.

Hindi aksidente ang kanyang pagkabuhay.

At ang apoy na iyon ay simula pa lamang.