GRABE Ang GINAWA SA ISANG OFW PINAY SA KUWAIT

.
.

PART 1 – “Para sa mga Anak”

January 2022, Las Piñas City.
Tahimik ang maliit na barong-barong nila Julie B. Ranara, kilala sa kanilang purok bilang “Julie” o “Jules.” Sa labas, maririnig ang ingay ng tricycle, tahol ng aso, at tawanan ng mga batang naglalaro sa kalsada. Pero sa loob ng bahay, mabigat ang hangin.

Sa lamesa, nagbibilang ng barya si Julie—barya galing sa pagtitinda ng kakanin, sa paminsang labada, at sa mga utang na paminsan-minsan na lang binabayaran.

“Seven hundred thirty… seven hundred thirty-five…” mahina niyang bulong.

Mula sa gilid ng kusina, nakatingin si Aling Tes, ang nanay niya. May dala itong lumang Tupperware na may natirang adobong manok.

“Anak, sigurado ka na ba talaga?” mahina niyang tanong habang inililipat ang ulam. “May paraan pa siguro dito sa Pinas. Baka makahanap ka uli ng trabaho sa mall. Baka…”

Umiling si Julie. Pilit na ngumiti.

“Ma, ilang beses na po tayong umasa sa baka. Ilang beses na tayong hindi nakabayad sa renta. Ilang beses nang nag-absent si Ate sa school kasi walang pamasahe. Si Bunso, hindi pa nga kumpleto ang gamot niya sa hika.” Huminga siya nang malalim. “Kailangan ko na po talagang sumubok sa abroad.”

Tahimik si Aling Tes. Tinitigan ang anak—34 anyos, ina ng apat, payat na pero matapang ang mata. Siguro kung iba ang sitwasyon, dapat nasa ibang trabaho si Julie—sa opisina, sa bangko, sa paaralan. Pero iba ang takbo ng buhay nila.

Lumapit ang panganay ni Julie, si Jessa, labindalawang taong gulang. Nakayakap sa maliit na notebook.

“Ma, ‘wag ka na umalis. Kaya ko nang mag-alaga kay Bunso. Magtitinda na lang po ako ng yelo sa kanto,” halos pabulong niyang sabi.

Napakagat-labi si Julie. Hinaplos ang buhok ng panganay.

“Anak, kaya ka nga mag-aaral para hindi ka magtinda ng yelo habang buhay. Gusto kong ‘pag dumating ang araw, wala ka na sa gilid ng kalsada, kundi nasa loob ka na ng opisina. Nakasuot ka na ng magandang uniporme.”

Niyakap siya ni Jessa.
“Ma…”

Mula sa higaan, sumingit ang boses ni Ken, siyam na taong gulang.

“Ma, sabi mo dati bibili ka ng bike ko pag naka-ipon ka na. Totoo pa rin po ba ‘yon?” inosente nitong tanong.

Ngumiti si Julie, kahit namumuo ang luha sa gilid ng mata niya.

“Oo naman, anak. ‘Pag umuwi si Mama galing Kuwait, may bike ka na. Pink o blue, ikaw bahala.”

“Blue po! Para pang-race!” sagot ni Ken, sabay tawa.

Sa sulok, umuubo si Bunso. Mabilis na kinuha ni Julie ang nebulizer, habang si Aling Tes naman ay nag-aasikaso ng tubig.

Ito ang araw-araw nilang eksena—pagitan ng pag-asa at pagkakapos.
At sa gabing iyon, tuluyan nang nagdesisyon si Julie: magiging OFW siya sa Kuwait.

Ang Pag-apply

Kinabukasan, maagang-maaga siyang pumunta sa agency.

Mahaba ang pila ng mga babae sa labas ng maliit na building. May nakapila sa sidewalk, may nakaupo sa semento, may nakasandal sa pader—bitbit ang brown envelope na naglalaman ng NBI clearance, birth certificate, medical, at kung anu-ano pang dokumento.

Katabi niya ang isang babaeng taga-Bicol na may hawak na rosaryo.

“First time mo din?” tanong nito.

“Opo,” sagot ni Julie. “Kayo po?”

“Pangalawa na. Pero parang ngayon pa lang ulit, kasi iba yung kaba eh,” sagot ng babae. “May tatlo akong anak. Ikaw?”

“Apat po,” tipid na ngiti ni Julie.

Napatingin sila sa signage ng agency:

“LEGAL, PO. DIRECT HIRING FOR KUWAIT – DOMESTIC HELPERS NEEDED.”

Lumabas ang recruiter, isang lalaking naka-polo, may hawak na listahan.

“Next batch for Kuwait interview, papasok na. Yung mga domestic worker, dito sa left, please.”

Pagdating ng turno niya, pumasok siya sa maliit na conference room. May Arabong employer na naka-video call sa malaking monitor—ang representative ng Catalyst International Manpower Services Company.

“Name?” tanong ng HR staff.

“Julie B. Ranara po,” sagot niya.

“Experience?”

“Sa bahay lang po. Housewife. Naglabada, nagluto, nag-alaga ng bata, naglinis ng bahay. Tsaka nagtitinda din po ako.”

Nagsalita ang boses mula sa speaker.
“You are okay with cleaning, cooking, taking care of children?”

“Yes, ma’am. I can do all. I’m willing to learn.”

Matapos ang saglit na tanungan, tumango ang HR staff.

“Okay, Ms. Ranara. We will call you kapag approved na ang employer.”

Ang Pagkumpirma

Makalipas ang ilang linggo, habang naghuhugas ng plato si Julie, tumunog ang cellphone niya. Unknown number.

“Hello?”

“Ma’am Julie? From agency po. Approved po kayo. May visa processing na kayo for Kuwait. Baka po within weeks, lipad na kayo.”

Parang nanlamig ang buong katawan niya, pero sabay din do’n ang init ng pag-asa.
Napaupo siya sa monoblock, nakatitig sa kawali.

“Salamat po… salamat po, Lord…” bulong niya, habang pinipigil ang sariling maiyak.

Nang sumunod na araw, nagpunta siya sa prayer room ng agency. Nakaluhod siya sa harap ng maliit na altar. Sa kamay niya, mahigpit ang hawak sa envelope ng kontrata.

“Lord… alam kong ang daming kwento na hindi magaganda ang buhay sa abroad. Pero ikaw na po bahala sa akin. Basta makauwi lang po akong buhay at ligtas sa mga anak ko. Ikaw na po bahala, Panginoon.”

Araw ng Pag-alis

January 2023.
Madaling araw, pero gising ang bahay nila.

“Nak, ipangako mo sa’kin, araw-araw kang tatawag ha,” bilin ni Aling Tes, sabay hablot sa kamay ni Julie.

“Opo, Ma. ‘Pag hindi ako nakatawag, magcha-chat ako. ‘Pag hindi pa rin ako nakapag-chat… magdasal kayo para sa’kin. Ibig sabihin, hirap ako sa signal,” pilit niyang biro.

Isa-isang yumakap ang mga bata.

Si Jessa, umiiyak.
Si Ken, naiiyak pero pinipigilan.
Si Bunso, parang hindi pa Lubos na nauunawaan ang nangyayari—ang alam lang niya, aalis si Mama.

“Promise, Ma, uuwi ako na may pasalubong. Andito lang ako… malayo lang,” sabi ni Julie, sabay turo sa puso.

Unang Lipad

Unang beses sumakay ni Julie ng eroplano.
Sa loob, halos hindi siya mapakali. Ang mga ilaw, ang mga tunog, ang boses sa speaker—lahat bago.

“Fasten seatbelt.”

Sumilip siya sa bintana. Tila gumuguhit ang mga ilaw ng Maynila sa dilim ng gabi, paunti-unting lumiliit habang umaakyat ang eroplano.

“Ito na ‘yon…” bulong niya sa sarili. “Para sa mga anak ko.”

Habang nasa ere, naisip niya ang pagpa-tuition sa mga bata, pagbili ng sariling bahay, pag-uwi na may dalang malaking balikbayan box.

Sa puso niya, malinaw: pangarap niya ang nagtutulak sa kanya.

Paglapag sa Kuwait

Pagbukas ng pinto ng eroplano sa Kuwait, sinalubong siya ng mainit na hangin kahit gabi. Iba sa simoy ng hangin sa Pilipinas; may halong alikabok at amoy langis.

Sa labas, malalawak na kalsada, malalaking sasakyan, at isang mundong hindi niya kilala.

Sumakay siya sa van ng agency kasama ang ilang kapwa Pilipina. Ang iba, tila sanay na, nagkuwekuwentuhan tungkol sa mga amo nila. Ang iba, tulad niya, tahimik lang, pinapakiramdaman ang paligid.

Sa dormitoryo ng agency, pinagsama-sama silang mga bagong dating. Sa isang maliit na kwarto, may anim na kama. May nakasuot ng duster, may naka-t-shirt, may nakayakap sa rosaryo.

“Day, first time mo?” tanong ng isang Visayang kasamahan.

“Oo.”

“Huwag ka kabahan. Lahat tayo dumaan dito. Dasal lang talaga,” sagot nito, sabay abot ng isang maliit na tsokolate. “Para pampalakas ng loob.”

Ngumiti si Julie. Naiisip niya: kahit sa ibang bansa, may kababayan pa ring sasalo sa’yo.

Ang Bahay ng Amo

Makalipas ang ilang araw, dumating ang van na susundo sa kanya.

Habang binabagtas nila ang highway ng Kuwait, napansin niyang unti-unti nang nawawala ang mga building at palitan ng malalawak na desyerto—patag, halos walang puno, buhangin lang.

“Ganito pala dito… parang walang katapusan,” bulong niya habang nakadungaw sa bintana.

Huminto ang sasakyan sa harap ng isang malaking gate. Puting pader, mataas, may CCTV. Hindi niya makita ang loob.

Bumukas ang gate. Lumabas ang Arabong babae, naka-abaya at hijab—si madam.

“You are Julie?” tanong nito.

“Yes, ma’am. Julie po… Juliebee.”

“Come.”

Pumasok siya. Sa loob, malinis na tiles, mamahaling sofa, chandelier. Tahimik ang bahay, parang hotel.

Ipinakilala siya sa pamilya:

– Si Madam – istrikta pero mahinhing magsalita.
– Si Sir – bihirang nasa bahay, laging wala at abala.
– Isang dalagang anak – lagi sa tablet, naka-headset sa online class.
– At ang bunso – lalaki, tinawag na “Turkey” sa kwento, tahimik at matalas ang tingin.

“Hello,” mahina ang bati ni Turkey, halos hindi tumingin sa mata.

“Hello po, sir,” nahihiya niyang sagot.

Unang Buwan

Simula pa lang, sunod-sunod na ang utos:

“Clean living room.”
“Prepare breakfast.”
“Iron clothes.”
“Wash bathroom.”

Maghapong pagod si Julie. Pero kahit anong pagod, pilit siyang ngumingiti.

Tuwing break, sneak siya sa maliit na sulok ng bahay—sa garden, sa laundry area, o minsan sa banyo—para sumilip sa cellphone. Doon siya nag-uupdate sa pamilya sa Pilipinas at minsan, nagpo-post sa TikTok bilang “@BicolanaGirl17.”

Sa mga video niya, makikita ang boses niyang puno ng tapang:

“Hi mga bes, okay lang ako. Pinay sa Kuwait, laban lang! Para sa mga anak, gogogo!”

Hinding-hindi niya ipinapakita sa video ang kaba o pagod.
Ayaw niyang mag-alala ang mga anak at ang nanay niya.

Sa unang buwan, strikto man si Madam, maayos naman ang trato. Basta maayos ang gawa, wala siyang naririnig na reklamo.

Pero napapansin niyang madalas sa hallway, may nakasilip sa kanya: si Turkey—tahimik, nakamasid, parang may iniisip na hindi niya mabasa.

Nung una, inisip niyang normal lang, curious lang ang binata sa bagong kasambahay. Pero habang tumatagal, iba na ang kutob niya.

Mga Paninindig ng Lamig

Isang gabi, habang naglalaba sa maliit na laundry room, may narinig siyang yabag sa hallway. Paglingon niya, naaninag niya si Turkey sa anino—nakatayo, nakasandal, nakatingin sa direksyon niya.

“Sir, may kailangan po ba kayo?” tanong ni Julie, pilit na magalang.

Hindi sumagot ang binata.
Ilang segundo lang, lumakad ito palayo.

Napahawak sa dibdib si Julie.
“Kabado ka lang,” bulong niya sa sarili. “Huwag ka mag-assume.”

Pero kinagabihan, habang nakaupo siya sa kama, nag-voice message siya sa best friend niya sa Pilipinas.

“Bes, okay naman amo ko… pero yung bunso nila, ewan ko, parang laging nakamasid. Pakiramdam ko lagi akong sinusundan ng tingin. Baka ako lang ‘to. Pero… kabado ako minsan.”

Sumagot ang best friend niya:

“Day, mag-ingat ka. ‘Pag may kakaiba, mag-report ka agad sa agency. Huwag kang magtiis nang sobra. Hindi biro d’yan.”

Pinakinggan niya ang mensahe.
Napatingin sa kisame.
“Lord, sana nag-iisip lang ako nang sobra. Huwag naman sanang masama.”

Ang Kaba na Lumalalim

Habang tumatagal ang mga linggo, lumalim ang kaba.

Kapag nag-aabot siya ng plato, sinasadyang dinidikit ni Turkey ang kamay niya. Kapag dumadaan siya sa hallway, nandoon ito, sakto lang sa gilid ng pinto, nakamasid. Kapag gabi, parang mas madalas niyang naririnig ang mga yabag sa labas ng kwarto niya.

Isang hapon, habang inaayos ang flower vase sa sala, pumasok si Turkey. Tahimik lang. Tumayo sa gilid.

“Why are you always quiet?” tanong nito.

Nagulat siya. Hindi niya alam kung paano sasagot.

“W-wala po, sir. Sanay lang po akong tahimik habang nagtatrabaho,” sagot niya, hindi tumitingin diretso.

Kahit matapos ang usapan, hindi umalis ang binata agad. Tinitigan siya ng ilang sandali, parang sinusukat ang bawat galaw niya, bago tuluyang lumayo.

Pagbalik ni Julie sa kwarto niya, nanginginig ang tuhod niya.

“Kung hindi ako mag-iingat, baka ako talaga ang mapahamak,” bulong niya.

Nagpadala siya ng mahabang voice message kay best friend:

“Bes, ‘pag hindi ako nagparamdam sa’yo nang ilang araw, ha… sabihin mo kay Mama na humingi siya ng tulong. Ewan ko… may kutob ako. Natatakot na ako.”

Huling Dasal

Sumapit ang January 20, 2023.

Kagaya ng dati, maaga siyang bumangon.
Naglinis ng bahay, nagluto ng almusal, nagplantsa ng uniform. Lahat normal sa paningin ng iba—pero sa loob niya, parang may mabigat na pakiramdam.

Habang nakayuko sa kusina, naghihiwa ng gulay, biglang pumasok si Turkey.

“You. Come,” malamig nitong sabi. “Help me in the garage.”

Napasinghap si Julie.
“Tapos na po ako dito, Sir. Pwede ko po bang—”

“I said, now.”
Matigas. Walang espasyo para tumanggi.

Huminga ng malalim si Julie.
Inilapag ang kutsilyo.
Sumunod sa garahe.

Hindi niya alam…
na iyon na pala ang huling hakbang niya sa loob ng bahay na iyon.

At doon natin puputulin ang PART 1.

PART 2 – “Sa Desyerto at Sa Puso ng Bayan”

Babala: Ang susunod na bahagi ay sensitibo at nakabatay sa totoong pangyayaring kriminal. Iiwasan ko ang sobrang graphic na detalye, at mananatili tayo sa masinop at may paggalang na paglalahad.

Ang Krimen

Base sa imbestigasyon, pagdating nila sa garahe, nagkaroon ng insidente.

Si Turkey, na noon ay menor de edad sa batas ng Kuwait, ay umabuso sa kapangyarihan at pisikal na kalamangan niya. Si Julie, pagod, nag-iisa, malayo sa pamilya at sariling bansa, ay pilit na lumaban, umiwas, humingi ng awa.

“Please, Sir… may pamilya po ako… may mga anak po ako…”
Walang nakarinig. Walang nakasaksi, maliban sa Diyos at sa mga pader ng garahe.

Nang dumaan ang takot, doon na pumasok ang panibagong takot kay Turkey: ang kahihiyan at kaparusahan. Lalo na nang napagtanto niyang si Julie ay nagbubuntis na pala.

Dalawa ang kasalanan: pag-abuso at pagtatangkang itago iyon.
Sa sobrang takot, pinili niyang gumawa ng mas malaking kasalanan: patayin si Julie.

Pinalo, sinaktan, hanggang mawalan ng malay si Julie. Tiniklop niya ang sariling konsensya, kinaladkad ang katawan ni Julie papasok sa sasakyan, at bumiyahe sa madilim na kalsada ng Alsalmi Road, papunta sa gitna ng disyerto.

Do’n niya ibinaba ang katawan.
Upang burahin ang lahat ng bakas, sinubukan niyang sunugin ang katawan sa gitna ng malamig na gabing iyon. Iyon ang krimen na nagpagimbal hindi lang sa Kuwait, kundi sa buong Pilipinas.

Ang Pagkakadiskubre

January 21, 2023.
Sa gitna ng disyerto sa Alsalmi Road, Kuwait.

Isang lokal na bedouin ang napadaan, kasama ang aso niya. Naghahanap sila ng mapapakinabangang bakal o gamit na tinapon.

Sa di kalayuan, may nakita siyang parang sunog na bagay.
Nilapitan niya iyon.
Unang sumalubong ang kakaibang amoy—parang pinaghalong nasusunog na goma, langis, at isang amoy na hindi niya inasahang sasapok sa ilong niya.

Paglapit niya, doon niya nakita:
isang katawang sunog, halos hindi na makilala, nakahandusay sa buhangin.

Bumigat ang tiyan niya.
Agad niyang kinuha ang lumang Nokia phone niya at tumawag sa pulis.

Walang sampung minuto, dumating ang mga patrol car, ambulance, at forensic team.
Binakuran ang lugar, kinunan ng litrato, tinaboy ang mga usisero.

Habang tinitignan ng forensic experts ang bangkay, napansin nila ang ilang bagay:

– May suot na kwintas at singsing.
– May pirasong tela na parang galing sa uniform ng kasambahay.
– Ang hugis ng katawan at mga daliri—parang Pilipina.

Inimbestigahan ng husto. Dinala ang katawan sa morgue.
Kinontak ang Philippine Embassy.

Ang Tawag sa Pilipinas

Sa Las Piñas, hindi mapakali si Aling Tes.

Habang umiikot sa maliit na kwarto, hawak-hawak ang cellphone, paulit-ulit na pinipindot ang Messenger—naghihintay ng reply ni Julie.

“Last seen: two days ago.”

“Bakit hindi pa online anak ko…” bulong niya, nag-aalala.

Maya-maya, tumunog ang cellphone. International number.

“Hello?” kinakabahang sagot ni Aling Tes.

“Hello po. Ito po ba ang pamilya ni Ms. Julie B. Ranara?”

“Opo… ako po ang nanay niya… bakit ho?”

May sandaling katahimikan sa kabilang linya. Ramdam ni Aling Tes ang bigat ng susunod na sasabihin.

“Ma’am… nakikiusap po kami sa inyo na maging matatag. May natagpuan pong bangkay ng babae dito sa Kuwait. Base po sa mga hawak naming dokumento at mga gamit, malaki pong posibilidad na si Julie B po iyon.”

Parang binagsakan siya ng buong mundo.

“Hindi… hindi pwede… hindi anak ko ‘yan… hindi…” halos hindi lumalabas ang boses niya.

Nalaglag ang cellphone sa sahig.
Nagsitakbuhan ang mga bata, nagtatakang umiiyak si Lola.

Pagsasagawa ng Hustisya

Sa Kuwait, mabilis gumalaw ang pulisya.

– Sinuri ang sasakyan ng pamilya ng amo.
– Nakita ang bakas ng dugo sa likod ng kotse.
– Suri ang CCTV sa gasolinahan at highway—nakita ang sasakyan, napag-alamang si Turkey ang nagmaneho sa direksyon ng disyerto noong gabing nawala si Julie.

Dinala ang pamilya sa istasyon para sa imbestigasyon.
Si Madam, halatang gulat at nagtatanggi na may alam sa nangyari.
Si Sir, galit, takot sa eskandalong dadalhin nito sa pamilya nila.

Si Turkey, tahimik, nanginginig, umiwas sa mga tanong.
Pero hindi magtatagal, bibigay din ang konsensya.

“Were you with her?” tanong ng imbestigador.
“Yes,” sagot niya, halos pabulong.
“Did you drive the car that night?”
“Yes.”
“Did you go to Alsalmi Road?”
Muling katahimikan.
Tumulo ang luha.
“I panicked. I was scared. I’m sorry…”

At doon, tuluyang lumabas ang katotohanan:
siya ang pumatay. Siya ang nagtapon at nagsunog sa katawan ni Julie.
At ayon sa kanya, natakot siya nang malaman niyang buntis si Julie—nagdala ng karagdagang bigat sa krimen.

Paghahatol

Hindi na tumagal ang pag-proseso sa Kuwait court.

– May confession si Turkey.
– May forensic evidence.
– May testigo, may CCTV, may mga dokumento.

Sa huli, nahatulan siyang makulong ng 16 taon:
– 15 taon para sa murder
– 1 taon para sa pagmamaneho nang walang lisensya

Sa batas ng Kuwait, menor de edad siya nang gawin ang krimen—kaya’t hindi siya naparusahan ng bitay, taliwas sa inaasahan ng ilan.

Sa Pilipinas, may mga nagsasabing:
“Bitay dapat diyan.”
“Hindi sapat ang 16 years sa ginawa niya.”

Sa kabila ng lahat, ang pamilya ni Julie ay nagpasya:
tatanggapin nila ang hatol—pero hindi sila magpapatawad nang basta-basta.

Ang Pag-uwi ni Julie

Nang sa wakas maiuwi ang labi ni Julie sa Pilipinas, sinalubong ito ng buhos ng luha, kandila, at dasal.

Inilatag ang kabaong sa loob ng maliit na kapilya sa Las Piñas.
May bandila ng Pilipinas sa gilid, may larawan niya habang nakangiti, may hawak na ice cream, masayang nakayakap sa mga anak.

Ang dating masiglang mukha sa TikTok, ngayon ay nasa altar na lang.

“Ma… uwi ka na… pero bakit ganito…” hikbi ni Jessa habang nakayakap sa gilid ng kabaong.

Si Ken, bitbit ang lumang laruan niyang kotse, tahimik lang, nakatingin sa litrato ng ina niya.

Si Bunso, hindi pa lubos na nauunawaan, pero alam niyang ang ina niya, hindi na tatawag uli.

Si Aling Tes, hawak ang rosaryo, walang tigil ang dasal.

“Lord… bakit ganito… anak ko lang ang gusto niyang mabuhay nang marangal… bakit ganito kapalit…”

Sigaw ng Bayan

Nang pumutok ang balita sa media—
“Pinay OFW, natagpuang sunog sa disyerto sa Kuwait”
—sumambulat ang galit at lungkot ng sambayanang Pilipino.

Sa social media:

#JusticeForJulieB
#StopAbuseOFWs
#ProtectDomesticWorkers

Lahat, may kanya-kanyang saloobin:

“Paulit-ulit na lang bang ganito? Papayag na lang ba tayo lagi?”
“OFW ang bagong bayani, pero bakit parang they die nameless?”
“Hindi ba pwedeng mas higpitan ang pagprotekta sa kanila?”

Sa Senado, may mga hearing.
Sa DOLE, DMW, DFA—tumutunog ang pangalan ni Julie sa mga dokumento, diskusyon, at posibleng pagbabago sa labor agreement sa Kuwait.

Pansamantalang nagkaroon ng deployment ban sa mga bagong domestic worker papuntang Kuwait.
Sinusuri ang mga batas, ang recruitment agencies, ang mga amo.

Pero sa kabila ng mga polisiyang pinagdedebatihan, isang katotohanan ang hindi nawawala:
isang buhay na naman ang nawala.

Para Kay Julie, Para sa Lahat

Hindi na maibabalik si Julie.
Hindi na niya makikita kung gaano kalalaki ang mga anak niya.
Hindi na niya maipapadama nang personal ang yakap ng isang ina.

Pero naiwan ang kwento niya—
hindi lang bilang biktima, kundi bilang:

Ina na lumaban para sa pangarap ng mga anak

Anak na nagtiwala sa Diyos hanggang dulo

OFW na kumatawan sa milyon-milyong tahimik na sakripisyo sa ibang bansa

Sa bawat OFW na umaalis ng Pilipinas, dala nila ang mukha ni Julie—bilang babala, bilang paalala, bilang panawagan: