Bu Fotoğraf Normal Gözüküyordu , Ta Ki Gelinin Yüzüne Bakana Kadar

.
.
.

GELİNİN YÜZÜ

Fotoğrafı ilk gördüğümde ellerimin neden titrediğini o an anlayamadım. Yıllardır eski arşivlerde çalışan biri olarak, sararmış kağıtların, unutulmuş yüzlerin ve yarım kalmış hikâyelerin arasında kaybolmaya alışkındım. Toz, sessizlik ve geçmiş… Bunlar benim mesleğimin sıradan parçalarıydı. Ama o gün, İstanbul’un karanlık bir bodrum katında, eski kitapların arasında saklanmış o dosyanın içinden çıkan fotoğraf… sıradan değildi.

Bunu kimseye söylemedim. Çünkü bu tür şeyler bir araştırmacıya yakışmaz. Duygulara kapılmak, sezgilere teslim olmak… bunlar akademinin dışına ait şeylerdi. Ama o an, içimde bir şey yerinden oynadı. Sanki görünmeyen bir el, göğsümün içine uzanmış ve bir çengel takmıştı.

Fotoğraf siyah beyazdı. Yaklaşık doksan yıl öncesine aitti. Kenarları nemden kıvrılmış, bazı yerleri silinmişti. Bir düğün fotoğrafıydı. Taş bir evin önünde, köy meydanında çekilmişti. Erkekler bir tarafta, kadınlar diğer tarafta dizilmişti. Ortada damat… ciddi, bıyıklı, yakasına iliştirilmiş bir çiçekle dimdik duruyordu.

Ve gelin…

İlk bakışta her şey normal görünüyordu. Ta ki gelinin yüzüne bakana kadar.

Diğer kadınlar gülümsüyordu. Gözleri fotoğrafçıya, yani bize dönüktü. Ama gelin… O bakıyordu, ama hiçbir yere. Gözleri sanki fotoğrafın içinden geçip başka bir yere gidiyordu. Yüzünde ne mahcubiyet vardı ne de düğün telaşı. O ifade… çok daha keskin, çok daha derindi.

Korku.

Ama sıradan bir korku değil. Kemiklere işlemiş, insanın içini boşaltan bir korku. Sanki o an, o kadın yalnızca bir fotoğrafın içinde değil, başka bir kaderin eşiğindeydi.

Fotoğrafı çevirdim. Arkasında zor okunur bir yazı vardı:

“Çiçekköy 1933 – N. Demir Fotoğrafhanesi”

İşte her şey o an başladı.

Fotoğrafçıyı bulmak düşündüğümden kolay oldu. Naim Demir’in fotoğrafhanesi artık yoktu, ama kayıtlar hâlâ duruyordu. Beşiktaş’ta küçük bir sokakta, adı değişmiş bir apartmanın kayıtlarında onun ismine ulaştım. Kendisi çoktan ölmüştü. Ama bir oğlu vardı.

Semih Demir.

Seksen dört yaşında, Kadıköy’de bir huzurevinde yaşıyordu.

Onu bulduğumda pencerenin önünde oturuyordu. Güneş yüzüne vuruyordu. Cildi neredeyse şeffaf gibiydi. Kendimi tanıttım. Fotoğrafı önüne koydum.

Uzun süre baktı.

Hiç tepki vermedi.

Sonra yavaşça konuştu:

“Babam bu fotoğrafı hiç çerçevelemedi.”

Bu cümle beklediğimden ağır geldi.

“Hiç mi?” dedim.

“Hayır. Hayatı boyunca hiçbir zaman.”

“Peki neden?”

Gözlerini fotoğraftan ayırmadan cevap verdi:

“Çünkü o düğünden döndükten sonra… değişti.”

Sessizlik oldu.

“Ne oldu?” diye sordum.

Derin bir nefes aldı.

“Gelin ağlıyordu.”

İçimde bir şey daha sıkıştı.

“Babam anlatmıştı. Herkes ona gülümsemesini söylüyordu. Kadınlar kolundan tutuyordu. Ama o… ağlıyordu. Babam deklanşöre basmak istemedi. Ama köyün muhtarı ‘çek’ dedi.”

Durdu.

“Ve çekti.”

“Sonra?”

“On beş gün sonra bir mektup geldi.”

“Ne yazıyordu?”

Semih Demir gözlerini kaldırdı.

“Gelin vefat etti.”

Bu noktadan sonra artık geri dönemezdim.

Araştırma başladı.

Türkiye’de onlarca Çiçekköy vardı. Ama tarih belliydi: 1933. Ve fotoğrafçının İstanbul’dan çok uzaklaşmış olması pek olası değildi.

Günler süren arşiv taramalarından sonra, Bolu’nun Gerede ilçesine bağlı, neredeyse terk edilmiş bir köyde karar kıldım.

Oraya gitmem gerektiğini biliyordum.

Yol daraldıkça içimdeki huzursuzluk arttı. Ağaçlar yolu kapatıyor, sanki geçmemi istemiyordu. Ama sonunda köy göründü.

Taş evler. Sessizlik. Zaman durmuş gibiydi.

İlk gün kimse benimle konuşmadı.

Ta ki biri bana Fatma Hanım’ı söyleyene kadar.

Fatma Hanım beni kapıda karşıladı. Sanki beni bekliyormuş gibiydi. Fotoğrafı masaya koyduğumda eli titredi.

“Onu tanıdım,” dedi.

“Kim?” diye sordum.

“Gelin.”

“Adı neydi?”

“Emine.”

Durdu.

“Emine Sarı… ama biz ona Mino derdik.”

Sonrası yavaş yavaş açıldı.

Emine’nin babası borç içindeydi. Alacaklı ise damadın babasıydı: Kazım Bey.

Borç ödenemeyince teklif geldi:

“Ya parayı ver… ya kızını.”

Emine istemedi.

Ağladı.

Yalvardı.

Ama dinlenmedi.

Düğün yapıldı.

“Sonra ne oldu?” diye sordum.

Fatma Hanım pencereye baktı.

“Onu bir daha kimse görmedi.”

Sessizlik.

“On dört gün sonra… kendini astı.”

O an fotoğraftaki yüz anlam kazandı.

O korku…

Bir vedaydı.

Ertesi gün o eve gittim.

Kazım Bey’in evi.

Kapı yarı açıktı.

İçeri girdim.

Toz, sessizlik, çürümüş tahtalar…

Yukarı çıktım.

Bir oda vardı.

Kapalı.

Elimi kapıya götürdüm.

Ama açmadım.

Çünkü anladım.

Ben cevabı bulmuştum.

Kapının arkasında yeni bir şey yoktu.

Sadece bir son vardı.

Köyden ayrılırken Fatma Hanım bana küçük bir fotoğraf verdi.

Emine’nin yüzü vardı.

Ama bu sefer gülümsüyordu.

Gerçek bir gülümseme.

Şehre döndüm.

Yazdım.

Makale yazdım.

Tarihler, olaylar, nedenler…

Ama hiçbir şey Emine’yi anlatmadı.

Çünkü o bir veri değildi.

O bir insandı.

18 yaşında.

Temmuz doğumlu.

Sonunda başka bir şey yazdım.

Sadece onun hikâyesini.

Onun korkusunu.

Onun gülümsemesini.

Şimdi masamda iki fotoğraf var.

Birinde korku.

Birinde gülümseme.

Ve ben hâlâ hangisinin gerçek olduğunu düşünüyorum.

Ama her seferinde aynı cevaba ulaşıyorum:

İkisi de.

Çünkü Emine… ikisiydi.

Bazen geceleri sessizlik çöktüğünde o fotoğrafa bakıyorum.

Ve düşünüyorum…

Eğer o gün fotoğrafçı deklanşöre basmasaydı…

Kimse bilmeyecekti.

Emine Sarı, 18 yaşında, bir borcun bedeli olarak sessizce yok olacaktı.

Ama basıldı.

Ve o an…

90 yıl boyunca bir gerçeği sakladı.

Bazı hikâyeler kaybolmak istemez.

Bazıları… bulunmayı bekler.

Ve belki de…

Tam doğru zamanda.

Tam doğru kişiye ulaşır.

Ve ben o gün, o fotoğrafı ilk gördüğümde…

Neden titrediğimi şimdi biliyorum.

Çünkü biri…

Sonunda anlatılmıştı.