Ermeni Ağlamaya Başladı: “Sistemlerimiz Görmedi Bile!” – TB2’nin Sessiz Zaferi

.

.

Ermeni Komutan Fısıldadı: “Sistemlerimiz… Görmedi Bile.” — TB2’nin Sessiz Zaferi

Gece, dağın gölgesini vadiye bir perde gibi indirirken Karabağ’ın üstündeki gökyüzü tuhaf bir sessizliğe bürünmüştü. Bu sessizlik, insanın kulağına “hiçbir şey olmuyor” diye fısıldayan türden değildi. Tam tersine, “bir şey olacak ama sen duymayacaksın” diyen, tedirgin edici bir sessizlikti.

Savaşlar eskiden gürültüyle başlardı: topçular, jetler, roketler… Ses, gelmekte olanı haber verirdi. 2020’de ise bazı şeyler, hiç haber vermeden geliyordu.

Bakü’de bir binanın içine kurulmuş kontrol merkezinde, klimalı odanın neon ışıkları altında ekranlar yanıp sönüyordu. Haritalar, koordinatlar, rüzgâr değerleri… Bir süre sonra bu odanın içinde yalnızca makine sesi kalırdı: fanların uğultusu, klavye tıkırtısı, kulaklıklardan gelen kısa ve net komutlar.

Ekranların karşısında oturan Yüzbaşı Ahmet, gözlerini bir an bile kırpmadan görüntü akışını izliyordu. Yirmi dokuz yaşındaydı. Eskiden kokpitin içindeydi; şimdi kokpit onun önündeki monitörlere taşınmıştı. Eskiden uçak titreşirdi, şimdi görüntü titriyordu. Eskiden G kuvvetini bedeniyle hissederdi, şimdi o kuvveti bir sayıyla okurdu.

Yanında Binbaşı Kemal vardı. Operasyonun sorumlusu. Sesi, her şey yolundaymış gibi sakin çıkardı ama sakinlik, rahatlıktan değil disiplinin bir gereğiydi.

“Yaklaşıyoruz,” dedi Ahmet. “Hedef bölgeye üç dakika.”

Kemal başını hafifçe salladı. “İyi. Unutma: Bu bir ‘vur’ meselesi değil. Bu bir ‘görünmeden bak’ meselesi.”

Ahmet, dudaklarını sıkıp ekrana odaklandı. TB2’nin görüntüsü, gece görüşünün soluk tonlarıyla dağları, vadiyi, yol üzerindeki küçük araçları seçiyordu. Bir yerde ışık parlıyordu; bir başka yerde bir jeneratörün sıcak izi, termal görüntüde belirginleşiyordu. Bu savaş, gözle görünenle değil, sensörle görünenle yazılıyordu.

Aynı saatlerde cephe hattının başka bir ucunda, dağların ardındaki komuta merkezinde farklı bir atmosfer vardı.

Duvarlarda büyük haritalar asılıydı. Masaların üzerinde telsizler, evraklar, çay bardakları… Ve her şeyden önemlisi, bir köşede, ekranlarla dolu radar konsolu duruyordu. Konsolun başındaki operatör, arada bir başını kaldırıp odanın ortasındaki komutana bakıyor; komutanın yüzünden bir işaret arıyordu.

Komutan kırk sekiz yaşlarında, yıllardır hava savunma unsurlarıyla çalışan bir subaydı. O gün yüzü sertti ama asıl sertlik, sesindeydi.

“Panik yok,” dedi. “Hava savunma hatlarımız var. Sistemlerimiz güçlü. Disiplinli olun.”

Masada oturanlardan biri, yabancı aksanlı Rus danışmandı. Elli iki yaşında, tecrübeli bir asker. O, odanın dilini konuşsa bile odaya tam ait değildi; bu tür danışmanlar hep biraz “misafir”, biraz “gölge” olur.

Danışman, komutana yaklaşıp sesini alçalttı:

“İnsansız sistemlere dair raporlar var. Küçümsemeyelim.”

Komutan kısa bir kahkaha attı. Bu kahkaha neşeden değil, “bu konu kapandı” demenin kaba bir yoluydu.

“Bizim sistemlerimiz var,” dedi. “Büyük hedeflere karşı çok etkili. İHA dediğin nedir ki?”

Danışman cevap vermedi. Çünkü bazen cevap vermek, karşı tarafı daha çok inatlaştırır. İçinde bir endişe vardı: Modern savaşın en tehlikeli yanı, düşmanın gücü değil; alışkanlıkların körlüğüydü.

Sabahın ilk saatlerinde rüzgâr biraz hafifledi. Dağın üstünde gri bir çizgi belirdi. Gökyüzü “gündüz” olmaya hazırlanıyordu ama savaşta gündüz, aydınlık demek değildi; gündüz sadece daha fazla şeyin görünür olmasıydı.

Bakü’deki kontrol merkezinde Ahmet’in kulaklığında Kemal’in sesi duyuldu:

“Alçak irtifa, dikkatli yaklaşma. Radar hattına girmeden önce bir tur daha doğrula.”

Ahmet, TB2’yi yumuşak bir dönüşle hatta oturttu. Ekranda hedef bölge belirdi: büyük bir hava savunma unsuru, araçlar, radar bölümü, çevresinde koruma düzeni… Yıllardır “dokunulmaz” gibi görülen türden bir sistem.

Ahmet içinden “çelik” diye düşündü. Bu sistemler, yıllarca “uçakları düşürür” cümlesinin arkasındaki güvendi. Ama savaş, bazen uçakla gelmezdi. Bazen sessiz gelir, küçücük bir iz bırakır, sonra o iz büyür ve bütün dengeleri değiştirirdi.

“Hedef tespit,” dedi Ahmet. “Kilitleniyorum.”

Kemal kısa konuştu: “Onay. Mühimmat hazır.”

TB2’nin altından ayrılan mühimmat, ekranda küçük bir nokta gibi göründü. MAM-L… Hafif, güdümlü, hedefe doğru süzülen bir irade.

Ahmet nefesini tuttu. Bu nefes, “vuracak mıyız” nefesi değildi sadece. Bu nefes, yıllarca geliştirilen sistemlerin, eğitimlerin, taktiklerin bir araya geldiği bir anın nefesiydi.

Ekranda bir parıltı… ardından patlama.

“İsabet,” dedi Ahmet. Sesi, şaşkınlıkla karışık bir sevinç taşımıyordu; profesyonel bir rapor gibiydi.

Kemal, arkasına yaslanmadan önce sadece bir kelime söyledi: “Devam.”

İkinci hedef… üçüncü hedef… dördüncü hedef… Dakikalar, bir makine soğukkanlılığıyla ilerliyordu.

Komuta merkezinde alarm çaldığında, önce kimse bunun “gerçek” olduğuna inanmadı. Alarm savaşta sık çalar; her alarm bir felaket demek değildir. Ama bu alarmın tonunda başka bir şey vardı: “Sistem kaybı.”

Radar operatörü panikle bağırdı:

“Komutanım! Birimler… vurulmuş! Dört sistem devre dışı!”

Komutanın yüzü gerildi. “Nasıl vuruldu? Hangi yönden? Hangi hedef profili?”

Operatör başını iki yana salladı. “Bilmiyoruz… radarlarımız bir şey görmedi.”

O anda odanın içine ağır bir sessizlik çöktü. Bu sessizlik, utançtan değil, zihnin kendini koruma refleksinden doğar: İnsan, açıklayamadığı bir şeyi önce inkâr eder.

Komutan masaya eğildi. “İmkânsız,” dedi. “Bu sistemlerin kendi radarları var.”

Rus danışman ekrana baktı. Bir süre konuşmadı. Sonra yavaşça, sanki bir cümleyi değil de bir gerçeği itiraf ediyormuş gibi söyledi:

“İnsansız sistem olabilir.”

Komutan sinirlendi. “İHA mı? Bizim sistemlerimiz İHA görmüyor mu?”

Danışman derin bir nefes aldı. “Bazı sistemler, özellikle büyük hedef profillerine göre optimize edilir. Küçük radar izine sahip, düşük irtifada ve doğru taktikle gelen platformlar… farklı bir problem yaratır.”

Komutan, gözlerini kapatıp açtı. Bu an, bir askerin “saha gerçeğiyle” yüzleştiği andı. Gurur, bir anlık kabuk gibi çatlar; alttan ham bir korku çıkar: Kontrolü kaybetme korkusu.

“Peki ne yapacağız?” diye sordu.

Danışman cevap verirken yumuşak konuşmadı. Çünkü yumuşaklık bazen yanlış anlaşılır.

.

“Yer değiştirme,” dedi. “Sahte hedefler, radar disiplinini değiştirme, birliklerin yayılması… ve en önemlisi, karşı tarafın keşif döngüsünü kırmak.”

Komutan başını ellerinin arasına aldı. Birkaç dakika önce “endişe yok” diyen adam, şimdi odanın en ağır gerçeğiyle baş başaydı: görmediği bir şey tarafından vurulmak.

İkinci gün, kayıplar arttı. Üçüncü gün, daha da arttı. Komuta merkezindeki hava değişti: Kahkahalar kesildi. Çaylar soğudu. Konuşmalar fısıltıya dönüştü.

Bir akşamüstü, operatör yine rapor verdi:

“Komutanım… birimler yine devre dışı.”

Komutan bu kez bağırmadı. Sesini yükseltmedi. Sadece sandalyeye oturdu. Bir süre kimseyle göz göze gelmedi. Sonra, sanki kendi kendine konuşur gibi, o cümle döküldü:

“Sistemlerimiz… görmedi bile.”

Bu cümle, bir yenilgi sloganı değildi. Bu cümle, bir dönemin sona erdiğini söyleyen bir tespitti. Çünkü savaşta en tehlikeli şey vurulmak değildir; vurulmadan önce fark edilmemektir.

Rus danışman, o cümleyi duyunca gözlerini yere indirdi. Ardından kısık bir sesle ekledi:

“Biz bu teknolojiyi hafife aldık.”

Komutan başını kaldırdı. “Bu basit bir drone değil mi?”

Danışman başını iki yana salladı. “Bu, tek başına bir drone değil. Bu; keşif, gözetleme, hedefleme ve hassas vuruşun aynı döngüde birleşmesi. Ve bunun arkasında… eğitim, doktrin, koordinasyon var.”

Odada biri “ama bu kadar küçük bir şey” diye mırıldandı.

Danışman, o mırıltıyı duydu. “Küçük olan platform değil,” dedi. “Küçük olan, artık hedef olmanın maliyeti. Büyük sistemler, büyük izler bırakır. Büyük izler… bulunur.”

Bakü’deki kontrol merkezinde Ahmet, bir ara ekrana bakarken kendini tuhaf hissetti. Çünkü savaşın içindeydi ama savaşın gürültüsü yoktu. Ne patlama sesi duyuyordu, ne duman kokusu alıyordu. Sadece ekranda bir hedef, ekranda bir patlama, ekranda bir sessizlik.

Ahmet bir an elini joystick’ten çekti. “Komutanım,” dedi Kemal’e. “Bazen… sanki video oyunu gibi.”

Kemal, sert ama insanî bir tonla cevap verdi:

“Öyle hissetmen normal. Ama unutma: Orası oyun değil. Orada insanlar var. Bizim işimiz, mümkün olan en kısa sürede çatışmayı bitirecek şekilde görev yapmak.”

Ahmet, başını salladı. Bu cümle, savaşın “kahramanlık” romantizmini değil, savaşın “mecburiyet” soğuğunu taşıyordu.

Bir süre sonra Kemal ekledi:

“Bu sistemlerin en büyük gücü sessizliği. Ama sessiz güç, yanlış anlaşılmaya da açık. O yüzden disiplin… her zamankinden önemli.”

Ahmet tekrar ekrana döndü. Hedefler, koordinatlar, teyit prosedürleri… Modern savaş, artık sadece “vurmak” değil; “doğru hedefi, doğru zamanda, doğru yöntemle” seçmekti.

Günler geçtikçe sahada denge değişti. Bir taraf, pahalı ve ağır sistemlerinin “görmeden vurulma” riskini yönetmeye çalışıyor; diğer taraf, düşük maliyetli ama akıllı döngülerle çalışıyordu. Bu, sadece teknoloji farkı değildi. Bu, bir zihniyet farkıydı:

Büyük sistemler, alanı kontrol etmeye çalışır.
Akıllı sistemler, döngüyü kontrol etmeye çalışır: bul–işaretle–vur–değerlendir.

Savaşın sonunda ateşkes geldiğinde, dünyanın birçok yerinde askeri kurumlar aynı soruyu sormaya başladı:

“Bizim hava savunmamız, küçük ve ucuz sistemlere karşı ne kadar hazır?”

Birileri TB2’yi “ucuz” diye küçümsedi. Başkaları “oyun değiştirici” diye tanımladı. Gerçek ise her zamanki gibi daha karmaşıktı: TB2, tek başına bir mucize değil; doğru planlama, doğru eğitim ve doğru mühimmatla birleşince etkisi büyüyen bir sistem yaklaşımıydı.

Savaş bittikten sonra uluslararası toplantıların koridorlarında yeni bir gündem dolaşıyordu. Analistler rapor yazıyor, generaller brifing alıyor, mühendisler aynı videoyu defalarca izliyordu. Bir yerde şu cümle geçti:

“Modern savaşın paradigması değişiyor: Pahalı platformların mutlak üstünlüğü sorgulanıyor.”

Başka bir yerde şu cümle:

“İHA’lar tek başına çözüm değil; ama doğru konseptle, savaşın hızını ve maliyetini yeniden tanımlar.”

Ve bir başka yerde daha sert bir cümle:

“Savunma hatları artık yalnızca füzelerden ibaret değil; veri, sensör, yazılım, elektronik harp ve eğitim de savunmanın parçası.”

TB2’nin etkisi, yalnızca “hedef vurmak”la sınırlı kalmadı. Asıl etki, insanların zihinlerindeydi. Çünkü yıllarca “bizim sistemimiz görür” diyenler, bir gün “görmedi” cümlesiyle karşılaştı. Ve “görmedi” cümlesi, bir ordunun en sevmediği cümledir.

Aylar sonra, Bakü’de bir salonda, üniformalı ve sivil birçok kişi bir araya geldi. Bu, zafer kutlaması gibi bir şey değildi; daha çok “ders çıkarma” toplantısıydı. Çünkü ciddi ordular, kazandığı savaştan bile ders çıkarır.

Binbaşı Kemal kürsüde konuşurken, Ahmet arka sıralardan dinliyordu. Kemal şunu söyledi:

“Teknoloji önemli. Ama teknolojiyi bir ‘nesne’ sanmak hata. Teknoloji bir kültürdür: test kültürü, hata kültürü, bakım kültürü, eğitim kültürü. Biz bugün bir platformu konuşuyoruz; yarın o platformu mümkün kılan ekosistemi konuşacağız.”

Ahmet, o an anladı: Bu hikâye sadece bir İHA’nın hikâyesi değildi. Bu hikâye, yıllarca “yapamazlar” cümlesini duyan insanların, “yaparız” demeyi öğrenmesinin hikâyesiydi.

Ama Ahmet bir şeyi daha anladı: Bu tür hikâyeler anlatılırken, “öteki”ni küçümseyen dil, başarıyı küçültür. Çünkü gerçek başarı; birini aşağılamakla değil, kendi emeğini büyütmekle ölçülür.

Komuta merkezindeki o komutan ise savaş sonrası başka bir şehre tayin edildi. Yıllar sonra bir meslektaşına, o dönemi anlatırken yine aynı cümleyi kurdu; ama bu kez bağırarak değil, sanki bir ders kitabının kenarına not düşer gibi:

“Sistemlerimiz… görmedi bile.”

Meslektaşı “nasıl olur” dediğinde, komutan sadece şunu ekledi:

“Çünkü dünya değişti.”

İşte TB2’nin “sessiz zaferi” denen şey, tam da buradaydı: Gökyüzünde yüksek sesle dolaşan bir güç değil; görünmeden, sessizce, döngüyü kıran bir akıl.

Ve modern savaşın en acı gerçeği de buydu: Bazen bir gün, bir komutan en çok güvendiği şeye bakar ve şunu fark eder:

“Ben, bugünün savaşına dünün gözleriyle bakmışım.”