BABAENG MANGINGISDA SINADYANG IHULOG SA BANGKA SA LAOT BUMALIK ITO MATAPOS NG LIMANG TAON PARA BILHI

KABANATA 1: ANG PAGLUBOG SA LAOT

Tahimik ang dagat nang gabing iyon, ngunit ang katahimikan ay may bigat na tila may itinatagong lihim. Sa baybayin ng isang liblib na baryo, kumikislap ang mga ilaw ng bangka habang dahan-dahang humihiwa sa madilim na tubig. Nasa dulo ng bangka si Lira, isang babaeng mangingisda na sanay sa amoy ng alat at sa hagod ng hangin sa kanyang balat. Bata pa lamang ay kasama na siya ng ama sa pangingisda, at natutunan niyang makinig sa bulong ng alon—kung kailan ito maamo at kung kailan ito mapanganib.

Hindi niya alam na sa gabing iyon, ang dagat na matagal na niyang kaibigan ay magiging saksi sa kanyang pagbagsak. Sa paligid niya ay mga lalaking kilala niya sa pangalan, mga taong ilang beses na niyang nakasabay sa laot. Ngunit may kakaiba sa kanilang mga mata—isang malamig na desisyong hindi niya mabasa hanggang sa huli. Habang inaayos niya ang lambat, may umalalay sa kanyang balikat. Akala niya’y tulong, ngunit ang bigat ay naging tulak.

Bumigay ang mundo sa isang iglap. Naramdaman ni Lira ang malamig na yakap ng dagat na pumunit sa kanyang hininga. Ang ilaw ng bangka ay umikot, ang ingay ay naging malabong ugong, at ang tubig ay pumasok sa kanyang bibig. Sinubukan niyang sumigaw ngunit nalunod ang tinig. Sa ilalim ng alon, nakita niya ang anino ng bangka na palayo nang palayo, at ang mga pangalang dati niyang pinagkakatiwalaan ay naging mga aninong walang mukha.

Sa sandaling iyon, hindi galit ang una niyang naramdaman kundi pagtataka. Bakit? Ano ang kasalanan niya? Sa pagitan ng pagkalunod at pag-asa, kumapit siya sa alaala ng ama—ang payo nitong huwag sumuko sa dagat, sapagkat ang dagat ay may awa sa marunong magtiyaga. Kumilos ang kanyang katawan sa huling lakas, hinayaang ang agos ang magdala sa kanya, hinanap ang liwanag sa itaas, at sa wakas ay sumuko sa dilim na may panalangin.

Hindi siya namatay. Kinabukasan, natagpuan siya ng isang matandang mangingisdang nag-iisa sa laot. Pinulot siya mula sa pagitan ng mga alon na parang sirang lambat, dinala sa isang isla na walang pangalan, at inalagaan sa isang kubong amoy-singaw at tuyong damo. Doon siya nagising sa isang mundong walang oras. Ang sugat sa kanyang katawan ay gumaling, ngunit ang sugat sa kanyang puso ay nanatiling bukas.

Lumipas ang mga araw na naging mga linggo, ang mga linggo na naging mga taon. Sa isla, natutunan ni Lira ang ibang anyo ng pangingisda—ang pangingisdang may pasensya. Natutunan niyang maghintay, magtanim, mag-ayos ng bangka, at higit sa lahat, magbilang ng katahimikan. Sa bawat umaga, hinuhugasan niya ang galit ng alat; sa bawat gabi, pinupulot niya ang mga tanong na iniwan sa kanya ng dagat. Hindi niya alam kung buhay pa ang mga taong nagtulak sa kanya, o kung may nakakaalala pa sa kanyang pangalan sa baryo.

Sa ikatlong taon, umalis ang matandang mangingisda, iniwan sa kanya ang bangkang kinumpuni nila. “Ang dagat,” wika nito, “ay hindi lang kumukuha. Marunong din itong magbalik.” Dinala ni Lira ang mga salitang iyon na parang anting-anting. Hindi siya umuwi agad. Naglakbay siya sa mga pamilihan ng baybayin, nagtrabaho bilang tagalinis ng isda, tagapagtahi ng lambat, at minsan ay tagapag-ayos ng makina. Sa bawat lugar, natutunan niya ang halaga ng pera at ng katahimikan ng hindi pagkilala.

Sa ikalimang taon, handa na siya. Hindi dahil sa galit, kundi dahil sa linaw. Bumalik siya sa bayang iniwan siya ng bangka at ng mga anino. Ang amoy ng dagat ay pareho, ngunit ang mga mukha ay nagbago. May mga tindahan na bago, may mga bangkang mas malalaki, at may mga kwentong pinalitan ng bulong. Walang nakakilala sa kanya; ang pangalang Lira ay parang tinangay ng hangin.

Pumasok siya sa pamilihan na may dalang supot ng ipon—mga baryang pinagsama-sama sa limang taon ng tahimik na pagtitiyaga. Sa gitna ng mga bangkang nakahanay, nakita niya ang bangka na minsang tumulak sa kanya sa dilim. Kinilala niya ang hiwa sa gilid, ang kahoy na kinain ng alat, at ang pangalang kupas sa unahan. Lumapit siya sa may-ari, isang lalaking tumanda nang hindi gumaan ang konsensya.

“Magkano?” tanong ni Lira, payapa ang tinig.

Napatingin ang lalaki, sinukat siya mula ulo hanggang paa. “Para saan mo?” sagot nito, may halong pagmamaliit.

“Bibilhin,” ani Lira, inilabas ang supot at ibinuhos ang laman sa mesa. Ang tunog ng pera ay parang ulan sa bubong—hindi malakas, ngunit sapat para tumigil ang usapan sa paligid.

Nag-alinlangan ang lalaki, saka tumango. “Sa’yo na.”

Habang inaabot ang susi, nagtagpo ang kanilang mga mata. May sandaling tila may makikilala, ngunit mabilis ding naglaho. Tinanggap ni Lira ang susi, hinaplos ang kahoy ng bangka, at ngumiti—isang ngiting walang galit, ngunit puno ng pangako. Ang dagat ay tumahimik, tila nakikinig.

Sa unang kabanata ng kanyang pagbabalik, hindi paghihiganti ang kanyang dala kundi pag-angkin. Pag-angkin sa kwento, sa alaala, at sa bangkang minsang naging saksi sa kanyang pagbagsak. Sapagkat ang dagat, tulad ng buhay, ay may paraan ng pagbalik ng mga bagay—sa tamang oras, sa tamang kamay.