KABANATA 2: MGA ANINO NG NAKARAAN

Tahimik ang eskinita kung saan naupo si Lando. Tanging lagaslas ng tubig mula sa sirang gripo at mahinang ugong ng trapiko sa malayo ang kanyang naririnig. Pinagmasdan niya ang kanyang mga palad—magaspang, puno ng kalyo—mga palad na sanay sa hirap, hindi sa pag-asa.

“Magtataho lang,” bulong niya, tila inuulit ang salitang ginamit ng pulis. “Magtataho lang ba talaga?”

Matagal na niyang tinanggap ang kanyang kapalaran. Lumaki siyang walang ama, ang ina’y namatay nang siya’y labindalawang taong gulang pa lamang. Simula noon, ang lansangan ang naging paaralan niya, ang sikat ng araw ang orasan, at ang sikmura ang paalala ng realidad. May mga panahong pinangarap niyang maging guro, minsan inhinyero, ngunit ang mga pangarap ay mabilis mamatay kapag gutom ang kalaban.

Hindi niya alam na may isang lalaking matagal nang sinusundan ang kanyang mga yapak—hindi sa anino, kundi sa konsensya.

Samantala, sa loob ng barangay hall, nakatayo si PO2 Reyes, nanginginig ang mga kamay. Nasa harap niya si Congressman Alejandro Montemayor, tahimik ngunit mabigat ang presensya.

“Alam mo ba kung sino ang taong pinaalis mo?” tanong ng kongresista.

“Hindi po, sir,” sagot ni Reyes. “Isang vendor lang po—”

“Isang tao,” putol ng kongresista, tumalim ang tingin. “Hindi ‘lang.’”

Napayuko ang pulis. Hindi siya sanay na pagsalitaan ng ganoon, lalo na ng isang makapangyarihang tao. Ngunit higit sa takot ang bumabagabag sa kanya—isang pakiramdam na may mali siyang nagawa, lampas sa tungkulin.

“Hanapin mo siya,” utos ng kongresista. “At dalhin mo rito. Maayos. Walang yabang.”

“O-opo, sir!”

Lumabas si Reyes, kasunod ang dalawang tanod. Sa unang pagkakataon, hindi utos ang dala niya kundi kaba.

Sa kabilang dako, dahan-dahang tumayo si Lando. Balak na sana niyang umuwi—isang maliit na barung-barong sa tabi ng riles—nang may marinig siyang mga yabag.

“Hoy… ikaw ba si Lando?”

Napalingon siya at nakita si PO2 Reyes, ngunit iba na ang anyo. Wala ang sigaw, wala ang panlilisik ng mata. Sa halip, may pag-aalinlangan.

“Ako po,” maingat na sagot ni Lando, bahagyang umatras.

“May… may gustong kumausap sa’yo,” sabi ng pulis. “Kung pwede sana—”

“Kung huhulihin niyo po ako, sabihin niyo na,” putol ni Lando. “Para hindi na po ako umasa.”

Natigilan si Reyes. “Hindi. Hindi kita huhulihin.”

May katahimikang namagitan sa kanila. Sa huli, tumango si Lando. Wala rin naman siyang mawawala.

Pagdating nila sa barangay hall, agad niyang napansin ang lalaki—nakatayo sa tabi ng bintana, nakatalikod. Nang maramdaman nitong may dumating, dahan-dahan itong lumingon.

Nagtagpo ang kanilang mga mata.

Parang may kidlat na dumaan sa hangin.

“L-Lando?” nanginginig na sambit ng kongresista.

Nanlaki ang mga mata ni Lando. Hindi niya kilala ang lalaking ito, ngunit may kung anong pamilyar—ang hugis ng mata, ang tindig, ang boses na parang narinig na niya sa panaginip.

“Sino po kayo?” tanong niya.

Lumapit si Congressman Montemayor, bawat hakbang ay parang may pasan na dekada ng pagsisisi. “Ako si Alejandro,” mahina niyang sabi. “Ako ang… ama mo.”

Parang gumuho ang mundo ni Lando.

“Ama?” napatawa siya, ngunit walang saya. “Wala po akong ama.”

“Alam ko,” sagot ng kongresista, nangingilid ang luha. “Dahil iniwan kita.”

Tahimik ang silid. Maging ang mga tanod ay napalingon, nagkatinginan. Ang pulis kanina’y yumuko, tila hindi karapat-dapat makasaksi.

“Kung ama ka,” nanginginig ang boses ni Lando, “nasaan ka nung gutom ako? Nasaan ka nung inilibing ko mag-isa ang nanay ko?”

Walang naisagot ang kongresista. Lahat ng yaman, lahat ng kapangyarihan—wala ni isa ang kayang magpatawad sa sandaling iyon.

“Araw-araw akong naglalakad,” pagpapatuloy ni Lando. “Araw-araw akong minamaliit. Tapos ngayon sasabihin mo—anak mo ako?”

Lumuhod si Alejandro Montemayor.

Isang kongresista. Isang bilyonaryo. Nakaluhod sa harap ng isang magtataho.

“Hindi ko hinihiling ang kapatawaran mo,” sabi niya. “Hinihiling ko lang ang pagkakataong itama ang mali.”

Matagal na tumahimik si Lando. Sa labas, muling umalingawngaw ang tawag ng ibang magtataho—parang paalala ng buhay na kanyang kinagisnan.

“Hindi ko kailangan ng pera,” sa wakas ay sabi niya. “Hindi ko kailangan ng apelyido.”

Tumayo siya, binuhat ang kanyang mga lalagyan.

“Ang kailangan ko,” dagdag niya, “ay respeto. Hindi lang para sa akin. Para sa lahat ng tulad ko.”

Tumango ang kongresista, luhaan ngunit may determinasyon sa mga mata.

At sa sandaling iyon, may binhing itinanim—hindi lang ng pagbabalik ng isang ama, kundi ng pagbabago sa isang sistemang matagal nang bulok.

Ngunit maraming hahadlang.

At hindi lahat ay matutuwa sa katotohanang ang isang magtataho…

Ay may dugong kayang gumising ng buong bansa.