INA – PINAHIYA ng PULIS – Hanggang nalaman ng Anak niyang KAPITAN!

KABANATA 1: ANG INANG NAKAYUKO SA GITNA NG KALSADA

Tanghaling-tapat, tirik ang araw, at punô ng ingay ang palengke sa bayan ng San Isidro. May sigawan ng tinderong nag-aalok ng paninda, busina ng mga sasakyan, at yabag ng mga taong nagmamadali. Sa gitna ng lahat ng iyon, nakaupo sa bangketa si Aling Rosa, isang inang may edad na, payat ang katawan at bakas sa mukha ang mahabang taon ng paghihirap. Sa harap niya ay isang maliit na bilao ng gulay at tuyo—iyon lang ang puhunan niya para sa araw na iyon.

Tahimik lang si Aling Rosa. Hindi siya sanay mang-abala. Kapag may dumadaan, mahina lang ang boses niyang nag-aalok. “Bili na po kayo… sariwa po ’yan.” Minsan may bumibili, madalas wala. Pero ayos lang, sanay na siya. Ang mahalaga, may maipang-tawid-gutom.

Hindi niya napansin ang paglapit ng dalawang pulis.

“Hoy, nanay!” sigaw ng isa, malakas at walang paggalang. “Ilang beses nang sinasabi na bawal magtinda dito ah!”

Napatigil si Aling Rosa. Dahan-dahan siyang tumayo, hawak ang gilid ng kanyang saya. “Pasensya na po, sir,” mahinahon niyang sagot. “Sandali lang po ako dito. Wala na po kasing bumibili sa loob.”

Ngumisi ang pulis. Bata pa, matikas, at halatang sanay masunod. “Palusot! Lahat na lang kayo ganyan ang sinasabi.” Lumingon siya sa kasamahan at tumawa. “Akala mo kung sino.”

May mga taong huminto at nanood. May mga tindera sa di kalayuan na napailing, pero walang nagsalita. Kilala ang pulis na iyon—mainit ang ulo at walang pasensya, lalo na sa mga mahihirap.

“Sir,” nanginginig na sabi ni Aling Rosa, “uuwi na po ako pagkatapos ng tanghali. Konti lang po ang paninda ko.”

Hindi pa siya tapos magsalita nang biglang sinipa ng pulis ang bilao. Nagkalat ang gulay sa kalsada, gumulong ang mga tuyo, at nadumihan ang ilang paninda. Napasigaw ang ilang nakakita.

“Sinabi ko nang umalis ka!” sigaw ng pulis. “Mga katulad mo, hindi sumusunod sa batas!”

Parang gumuho ang mundo ni Aling Rosa. Lumuhod siya sa lupa, dali-daling pinupulot ang mga nahulog. Nanginginig ang kamay niya, hindi alam kung sa takot o hiya. Ramdam niya ang mga matang nakatingin—may awa, may galit, may wala lang pakialam.

“Maawa na po kayo,” mahina niyang sabi, halos pabulong. “Pagkain lang po ’to para sa anak ko.”

Tumawa ang pulis. Isang tawang walang bahid ng awa. “Anak? Eh bakit ganyan ka? Kung may anak ka, bakit di ka tulungan?”

Parang kutsilyong tumusok sa dibdib ni Aling Rosa ang mga salitang iyon. Hindi niya alam kung sasagot o mananahimik. Hindi alam ng pulis na ang anak na tinutukoy niya ay matagal nang wala sa bahay—nasa Maynila, nagtatrabaho, at bihirang makauwi. Hindi niya alam na iyon ang tanging lakas ni Aling Rosa sa bawat araw.

“Tumayo ka diyan!” utos ng pulis. “Magmumulta ka. Illegal vending ’to.”

Nanlaki ang mata ni Aling Rosa. “Wala po akong pera, sir,” sagot niya, umiiyak na. “Kung meron po, hindi na po ako magtitiis dito.”

“Edi kulong,” malamig na sagot ng pulis. “Para matuto ka.”

Nag-ingay ang paligid. May ilang napabulong ng “sobra na ’yan,” pero wala pa ring lumalakas ang loob. Ang kasamang pulis ay tahimik lang, parang ayaw makisali ngunit hindi rin umawat.

Sa gitna ng kaguluhan, hindi napansin ng karamihan ang isang lalaking kakaparada lang ng motorsiklo sa gilid ng palengke. Naka-simpleng damit, may suot na cap, at mukhang karaniwang mamamayan. Ngunit nang marinig niya ang boses ni Aling Rosa, bigla siyang napalingon.

Nanigas siya sa kinatatayuan.

Dahan-dahan siyang lumapit, tinatanggal ang helmet. Habang papalapit, mas luminaw ang eksena—ang inang nakaluhod, ang panindang nagkalat, at ang pulis na nakatayo sa harap niya na parang hari.

“Nanay?” mahina ngunit nanginginig ang tinig ng lalaki.

Napatingala si Aling Rosa. Nang makita niya ang mukha ng lalaking iyon, nanlaki ang kanyang mga mata. “Anak…” bulong niya, halos hindi makapaniwala.

Tumigil ang paligid. Ang pulis ay napalingon, inis ang mukha. “Sino ka? Huwag kang makialam dito!”

Hindi agad sumagot ang lalaki. Tinitigan muna niya ang ina—ang nanginginig na katawan, ang mga luha sa pisngi, at ang hiya na pilit itinatago. Kumunot ang kanyang noo, at sa kanyang mga mata ay may unti-unting umaakyat na galit.

Dahan-dahan siyang tumayo sa harap ni Aling Rosa, parang sinasanggalang ang ina mula sa pulis. “Ako po ang anak niya,” mahinahon ngunit matigas niyang sabi.

“At?” mapang-asar na sagot ng pulis. “Kahit anak ka pa, mali ang ginagawa niya.”

Huminga nang malalim ang lalaki. Inabot niya ang kanyang bulsa, at inilabas ang isang ID. Ipinakita niya ito sa pulis, diretso ang tingin.

Biglang nagbago ang kulay ng mukha ng pulis.

Namutla siya.

Ang ID ay malinaw na may nakasulat: Barangay Captain.

Sa sandaling iyon, bumigat ang katahimikan sa palengke. Ang pulis na kanina’y mayabang ay hindi na makatingin ng diretso. Ang mga taong kanina’y tahimik ay napabulong, ang iba’y napanganga.

Hindi pa nagsasalita ang lalaki, ngunit sapat na ang kanyang presensya upang mabago ang ihip ng hangin. Ang inang pinahiya sa gitna ng kalsada ay hindi pala basta isang mahirap na tinderang walang kakampi.

At ang pulis na sanay mang-api ay hindi pa alam—ang araw na iyon ang magiging simula ng kanyang pinakamalaking pagsisisi.