INAKALA NILANG PATAY NA—NGUNIT ANG PAGKATUKLAS SA LIBINGAN AY GUMIBA SA KANYA!

Kabanata 1: Ang Huling Paalam

Umuulan nang bahagya noong araw ng libing. Hindi malakas—sapat lamang upang magmukhang mas mabigat ang langit, na para bang nakikiramay sa mga naiwan. Sa lumang sementeryo ng Bayan ng Santa Elena, nagtipon ang mga tao sa ilalim ng itim na payong, tahimik, seryoso, at puno ng pag-aakala na ang lalaking inihahatid nila sa huling hantungan ay wala na—habambuhay na.

Ang pangalang nakaukit sa lapida ay Elias Monteverde.

Isang simpleng lapida. Walang palamuting bulaklak, walang engrandeng seremonya. Ilang kaanak, ilang kapitbahay, at mga taong minsan niyang tinulungan—iyan lamang ang naroon. Sa gilid ng hukay, nakatayo si Clara, nakaitim na bestida, namumugto ang mga mata, ngunit tuyo na ang luha. Para bang naubos na ito sa mga gabing hindi siya nakatulog, kakaisip kung paano biglang nawala ang lalaking minsan niyang tinawag na asawa.

Tatlong linggo na ang nakalipas mula nang matagpuan ang bangkay sa ilog—wasak ang mukha, hindi makilala, ngunit dala ang singsing ni Elias. Iyon ang naging sapat na ebidensiya upang ideklarang patay siya.

O iyon ang kanilang inakala.

“Alikabok ka at sa alabok ka rin babalik,” wika ng pari, mahina ngunit malinaw. Isa-isang naghagis ng lupa ang mga tao sa kabaong. Ang tunog ng lupa na tumatama sa kahoy ay tila martilyong tumatama sa dibdib ni Clara.

Sa sandaling iyon, pinilit niyang paniwalaan ang katotohanang ipinipilit ng mundo: patay na si Elias.

Sa di-kalayuan, may isang lalaking nakasilong sa ilalim ng punong akasya, suot ang lumang jacket at sombrero. Tahimik niyang pinagmamasdan ang libing, nakatago ang mukha sa anino. Ang kanyang mga kamay ay nanginginig—hindi sa lamig, kundi sa bigat ng damdaming pilit niyang kinokontrol.

Siya si Elias Monteverde.

Buhay.

Bawat hampas ng lupa sa kabaong ay tila baon sa kanyang sikmura. Gusto niyang sumigaw, tumakbo, at sabihing “Narito ako! Hindi ako patay!” Ngunit alam niyang hindi pa maaari. Hindi pa ligtas. Hindi pa tapos ang lahat.

Tatlong linggo na rin siyang nagtatago—mula nang siya’y tambangan, bugbugin, at itapon sa ilog ng mga lalaking hindi niya kilala ngunit malinaw ang layunin: patahimikin siya magpakailanman. Kung hindi dahil sa isang mangingisdang nakakita sa kanya at lihim na tumulong, wala sana siya roon ngayon.

Ngunit may kapalit ang kanyang kaligtasan: ang pagkamatay ng kanyang dating buhay.

Kinagabihan, matapos ang libing, bumalik si Clara sa lumang bahay na minsan nilang pinuno ng tawanan. Tahimik ang bawat sulok. Ang upuang kinauupuan ni Elias, ang tasa niyang may basag sa gilid, ang orasan sa dingding na tila mas malakas ang tik-tak kaysa dati.

Sa gitna ng sala, naroon ang maliit na altar na ginawa niya—may kandila, larawan ni Elias, at ilang tuyong bulaklak.

“Patawad,” bulong niya sa larawan. “Hindi ko alam kung ano ang dapat kong paniwalaan.”

Hindi niya masabi kung bakit, ngunit sa kabila ng lahat ng ebidensiya, may parte sa kanyang sarili na ayaw tanggapin ang pagkamatay ng asawa. May mga gabing napapanaginipan niya si Elias—buhay, sugatan, at pilit na may sinasabi.

Ngunit paggising niya, tanging katahimikan lamang ang sumasalubong.

Samantala, sa isang abandonadong kubo sa gilid ng bayan, dahan-dahang nililinis ni Elias ang sugat sa kanyang tagiliran. Masakit pa rin, ngunit mas masakit ang alam niyang mangyayari kung malalaman ng mga taong nagtangka sa kanyang buhay na siya’y nabubuhay pa.

Sa kanyang bulsa, naroon ang isang lumang flash drive—ang dahilan kung bakit siya muntik nang mamatay. Isang ebidensiya ng katiwaliang kinasasangkutan ng mga makapangyarihan sa bayan. Balak niya sanang isiwalat iyon, ngunit nauwi sa pananambang.

“Hindi pa ito ang wakas,” bulong niya sa sarili.

Ngunit sa bawat sandali, mas lumalalim ang kanyang takot—hindi para sa sarili, kundi para kay Clara. Kung malaman ng mga kaaway niya na buhay pa siya, siya ang unang masasaktan.

Ilang araw ang lumipas.

Isang umaga, nakatanggap si Clara ng tawag mula sa munisipyo. May kailangang linawin sa mga dokumento ni Elias—isang lupaing nakapangalan pa rin sa kanya. Kinakailangan daw buksan muli ang libingan para sa pormal na beripikasyon dahil may iregularidad sa death certificate.

Nanlamig ang kanyang mga kamay.

“Bakit po kailangang buksan?” nanginginig niyang tanong.

“May mga hindi nagtutugmang detalye,” sagot ng boses sa kabilang linya. “Pasensya na po, pero kailangan naming makasiguro.”

Kinabukasan, muling nagtipon ang ilang opisyal at manggagawa sa sementeryo. Walang pari. Walang dasal. Tanging tunog ng pala at lupa.

Sa bawat hakbang palapit sa libingan, pakiramdam ni Clara ay may unti-unting gumuguho sa kanyang loob—isang halo ng takot at kakaibang pag-asa na hindi niya maipaliwanag.

Nang tuluyang mabuksan ang kabaong, huminto ang lahat.

Walang bangkay sa loob.

Napaatras si Clara, napasigaw, at tila nawala ang lakas sa kanyang mga tuhod. Ang mundong pilit niyang binuo matapos ang libing ay biglang gumuho sa isang iglap.

“Kung… kung walang laman ang kabaong,” pabulong niyang sabi, nanginginig ang boses, “kung gayon… nasaan si Elias?”

Sa di-kalayuan, sa likod ng mga punongkahoy, napatigil si Elias sa kanyang paghinga. Naroon siya. Nakita niya ang lahat.

At sa sandaling iyon, alam niyang ang kanyang pagbabalik—at ang katotohanan—ay hindi na maiiwasan.

Ang pagkakatuklas sa libingan ay hindi lamang gumiba kay Clara.

Ito rin ang magiging simula ng pagbagsak ng mga lihim na matagal nang nakabaon.