Matandang Magsasaka – Inapi ng Pulis – Isang Babae Lang ang Nagpatahimik sa Lahat

KABANATA 1: ANG LUPANG HINDI NA TAHIMIK

Sa paanan ng bundok ng San Isidro, kung saan ang araw ay laging dahan-dahang sumisilip sa pagitan ng mga palayan, naninirahan si Mang Isko—isang matandang magsasaka na ang likod ay baluktot na parang mga punong kahoy na nilamon ng panahon. Animnapu’t walong taong gulang na siya, ngunit ang mga kamay niyang puno ng kalyo ay patunay ng habang-buhay na pakikipaglaban sa lupa.

Ang lupang iyon ang kanyang buhay.

Bawat hakbang niya sa putik ay may kasamang alaala—ng yumaong asawa, ng mga anak na napilitang mangibang-bayan, ng mga panahong sapat ang ani upang makatawa pa siya sa ilalim ng araw. Ngunit sa mga nagdaang taon, tila nagbago ang lahat. Hindi na lamang kalikasan ang kanyang kalaban, kundi ang mismong mga taong dapat sana’y nagpoprotekta sa kanya.

Dumating ang mga pulis isang umaga, sakay ng dalawang itim na sasakyan, kasabay ng alikabok at yabang.

“Sa ngalan ng batas, lisanin ninyo ang lupang ito,” malamig na utos ng isang opisyal na may makintab na bota at salaming itim.

Nanginginig ang mga tuhod ni Mang Isko habang mahigpit niyang hawak ang hawakan ng kanyang lumang itak—hindi bilang sandata, kundi bilang suporta sa kanyang katawan.

“Sa akin ang lupang ‘to,” nanginginig ngunit matatag ang boses niya. “Minana ko pa ‘to sa tatay ko. Dito kami nabuhay.”

Ngumisi ang opisyal. “May bagong may-ari na. May papeles kami.”

Hindi na bago kay Mang Isko ang ganitong eksena. Ilang beses na siyang tinakot, pinagbintangan, at pinilit. Ngunit ngayong araw, mas mabigat ang hangin. Mas maraming pulis. Mas mahigpit ang mga kamay sa baril.

Nagtipon ang mga taga-baryo sa gilid ng kalsada—takot, galit, ngunit walang lakas ng loob. Alam nilang ang magsalita ay katumbas ng kapahamakan.

Isang pulis ang lumapit at marahas na tinulak si Mang Isko. Napaluhod ang matanda sa putik.

“Matanda ka na, huwag ka nang magmatigas,” sigaw ng isa pa.

Sa sandaling iyon, parang huminto ang oras. Ang sikat ng araw ay tumama sa mukha ni Mang Isko, at sa unang pagkakataon, tumulo ang luha niya—hindi dahil sa sakit ng katawan, kundi sa bigat ng kawalan ng katarungan.

At doon, mula sa likuran ng mga tao, may isang boses na kumawala.

“Tama na.”

Isang babae ang lumapit.

Hindi siya nakasuot ng mamahaling damit. Simpleng puting blusa, kupas na pantalon, at buhok na nakapusod. Ngunit ang kanyang mga mata—matapang, malinaw, at walang bahid ng takot—ay sapat upang mapalingon ang lahat.

“Sino ka?” tanong ng opisyal, iritado.

“Ako ang apo ni Mang Isko,” sagot niya, mariin. “At isa akong mamamayan na alam ang karapatan namin.”

May bulungan sa paligid. Hindi alam ng marami na may apo pa pala ang matanda—si Lia—isang babaeng matagal nang nawala sa baryo.

Lumuhod si Lia sa tabi ng kanyang lolo at tinulungan siyang tumayo. Mahigpit ang hawak niya sa kamay ng matanda.

“Kung may papeles kayo,” pagpapatuloy niya, “ilabas ninyo. At kung legal ang pag-angkin ninyo sa lupa, bakit kailangan ng dahas?”

Natigilan ang mga pulis. Ang opisyal ay napakunot-noo.

“Hindi ka namin tinatakot, ginang,” sagot niya. “Ginagawa lang namin ang trabaho namin.”

“Kung trabaho ninyo ang mang-api ng mahihina,” mariing tugon ni Lia, “hindi ‘yan batas. Pang-aabuso ‘yan.”

Lalong uminit ang paligid. Ngunit kakaiba—walang sumigaw, walang gumalaw. Ang tinig ni Lia ay parang tubig na ibinuhos sa nag-aapoy na galit.

Isa-isang lumapit ang mga taga-baryo, tumabi kay Mang Isko. Hindi sila nagsalita, ngunit ang kanilang presensya ay sapat na.

Napatingin ang opisyal sa kanyang mga kasama. Alam niyang mali ang sitwasyon. Alam niyang may nakatingin na.

“Babalik kami,” malamig niyang sabi. “Hindi pa tapos ‘to.”

Umalis ang mga sasakyan, iniwan ang alikabok at katahimikan.

Nang tuluyang mawala ang mga pulis, napaupo si Mang Isko sa lupa. Humagulgol siya—ngayon, hindi na mag-isa.

“Salamat, apo,” bulong niya.

Ngumiti si Lia, may luha rin sa mata. “Hindi na kita iiwan, Lo. Hindi na.”

Sa gitna ng palayan, sa ilalim ng araw na muling sumikat, nagsimula ang isang bagong laban—at sa unang pagkakataon, may pag-asa.