PULIS NA MAYABANG – Sinampal ang Matanda – Ngunit Isang Babae Lang ang Nagpatahimik sa Kanya!

KABANATA 1: ANG SIGAW SA GITNA NG KALYE

Mainit ang araw sa maliit na bayan ng San Isidro, at ang alikabok sa kalsada ay tila sumasabay sa bigat ng hangin. Sa harap ng lumang palengke, nagtipon ang mga tao—mga tinderang pawisan, mga drayber na nakasandal sa kanilang tricycle, at mga batang nakasilip mula sa gilid—lahat ay tahimik na nakamasid sa isang eksenang hindi nila ginustong masaksihan. Sa gitna ng kalsada, nakatayo ang isang pulis na kilala sa bayan hindi dahil sa kabutihan, kundi sa kayabangan.

Si Police Staff Sergeant Renato Valdez ay may tindig na parang palaging may kaaway ang mundo. Malapad ang balikat, makunat ang panga, at ang mga mata’y tila laging naghahanap ng mali sa bawat galaw ng tao. Sa kanyang harapan, bahagyang nakayuko ang isang matandang lalaki—si Mang Isko—na may nanginginig na kamay at suot na kupas na sombrero. May hawak itong maliit na sako ng bigas, halatang pinaghirapan sa maghapon.

“Hindi mo ba narinig ang utos ko?” sigaw ni Valdez, na sinamahan ng paglapit na may pananakot. “Bawal ang magbenta rito nang walang permit!”

Mahinang sumagot si Mang Isko, halos pabulong. “Pasensya na po, sir. Isang araw lang po ako magbebenta. Pambili lang ng gamot ng apo ko.”

Ngunit ang paliwanag ay parang hangin lamang na dumaan sa tainga ng pulis. Sa isang iglap, umangat ang kamay ni Valdez at—pak!—isang malakas na sampal ang tumama sa pisngi ng matanda. Napaatras si Mang Isko, nabitiwan ang sako, at kumalat sa lupa ang bigas na parang mga luhang walang boses.

Napasinghap ang mga tao. May mga napapikit, may napalingon, at may iilang kumuyom ang kamao sa galit. Ngunit walang nagsalita. Sa bayang ito, alam ng lahat ang kapangyarihan ng uniporme at ang bigat ng katahimikan.

“Tumayo ka riyan at pulutin mo ‘yan!” utos ni Valdez, habang pinapahid ang palad na tila wala lang ang ginawa.

Lumuhod si Mang Isko, nanginginig ang tuhod, at isa-isang pinulot ang butil ng bigas. Sa bawat pagdukot niya sa lupa, tila mas lumalalim ang hiya at sakit sa kanyang dibdib. Ang pisngi niya’y namumula, at ang mga mata’y naglalaban ang luha at pagtitimpi.

“Ang yabang mo, tanda,” pahabol pa ng pulis, may halong pangungutya. “Kung wala kang permit, wala kang karapatan.”

Sa sandaling iyon, may tunog ng mga yabag na papalapit. Hindi ito mabilis, hindi rin nagmamadali—ngunit matatag. Mula sa gilid ng palengke, lumitaw ang isang babae. Naka-puting blusa, maong na kupas, at may buhok na nakapusod nang simple. Hindi siya mukhang mayaman, hindi rin mukhang makapangyarihan. Ngunit may kakaibang katahimikan sa kanyang tindig, na parang sanay siyang humarap sa unos.

Tumigil siya sa harap ng eksena, at ang kanyang mga mata’y dumiretso kay Valdez. Walang takot. Walang pag-aalinlangan.

“Tama na,” mariing sabi ng babae.

Napalingon ang pulis, bahagyang nagulat sa lakas ng boses na hindi sumigaw, ngunit umalingawngaw. “Ano’ng sabi mo?” tanong niya, bahagyang tinaasan ng kilay.

Sinulyapan ng babae ang matandang lalaki na nakaluhod pa rin sa lupa. Lumapit siya at dahan-dahang tinulungan si Mang Isko na tumayo. Pinulot niya ang sako, inalog, at maingat na inilagay ang natitirang bigas sa loob. Pagkatapos, humarap siyang muli sa pulis.

“Tama na ang pang-aabuso,” ulit niya, mas mababa ang tono ngunit mas mabigat ang dating. “Hindi mo trabaho ang manakit.”

Tumawa si Valdez, isang maikling halakhak na puno ng pangmamaliit. “At sino ka para sabihan ako ng trabaho ko? Umalis ka rito bago ka madamay.”

Hindi umatras ang babae. Sa halip, inilabas niya ang kanyang cellphone at pinindot ang screen. “Police Staff Sergeant Renato Valdez,” malinaw niyang binigkas ang pangalan. “May tatlong reklamo ka na sa Internal Affairs—dalawa dahil sa pananakit, isa dahil sa pangongotong. Gusto mo bang idagdag itong ginawa mo ngayon?”

Nanlaki ang mata ng pulis. Ang ingay sa paligid ay tila nawala. Ang palengke, ang mga tao, ang init ng araw—lahat ay napalitan ng biglang bigat sa dibdib niya.

“Sino ka talaga?” tanong niya, mas mababa na ang boses.

Ngumiti ang babae, hindi mayabang, hindi rin palaban. “Ako ang taong ayaw nang manahimik.”

Isang hakbang pa ang inilapit niya. “At kung uulitin mo pa ‘yan,” dagdag niya, “sisiguraduhin kong hindi lang sa bayan na ito ka makikilala.”

May bulungan sa mga tao. May unang palakpak na mahina, tapos isa pa, hanggang sa unti-unting may lakas ng loob na bumalik sa hangin. Ang katahimikan na matagal na naghahari ay nagsimulang mabasag.

Si Valdez ay napaatras ng kalahating hakbang. Sa unang pagkakataon, nakita sa kanyang mukha ang alinlangan. Hindi dahil sa babae lang, kundi dahil sa mga matang nakatitig sa kanya—mga matang kanina lang ay takot, ngayon ay may bahid ng pag-asa.

“Umalis ka na, Mang Isko,” sabi ng babae, malumanay. “Ako na ang bahala.”

Tumango ang matanda, may luha sa mata. “Salamat, hija,” bulong niya, bago tuluyang umalis, tangan ang sako at ang kaunting dignidad na muntik nang tuluyang mawala.

Nanatiling nakatayo ang babae sa harap ng pulis. Walang sigawan, walang pisikal na galaw. Ngunit sapat na ang kanyang presensya para patahimikin ang yabang ni Renato Valdez.

At sa araw na iyon, sa gitna ng alikabok at init ng San Isidro, may isang bagay na nagsimulang magbago. Hindi dahil sa lakas ng kamao, kundi dahil sa tapang ng isang babaeng tumangging tumalikod.

Dito nagsimula ang kwento.