Ang dalaga lang ang tumulong sa matandang hinimatay sa palengke, malaking pabuya pala ang naghihin..

KABANATA 1: ANG HINIMATAY SA PALENGKE

Maagang-maaga pa ay abala na ang palengke ng San Isidro. Halo-halo ang ingay ng mga nagtitinda, busina ng traysikel, at tawaran ng mga mamimili. Sa gitna ng kaguluhan, tahimik na naglalakad ang isang dalaga na may dalang bayong na halos kasing laki ng kanyang katawan. Siya si Maya, dalawampu’t dalawang taong gulang, payat, simple ang pananamit, at halatang sanay sa hirap ng buhay.

Galing siya sa maliit nilang inuupahang kwarto sa gilid ng bayan. Bibili lamang sana siya ng gulay at kaunting isda para sa hapunan. Wala siyang ibang iniisip kundi kung paano mapagkakasya ang kaunting perang hawak niya hanggang sa susunod na linggo. Para kay Maya, ang bawat sentimo ay mahalaga, at ang bawat araw ay pakikipaglaban.

Habang papalapit siya sa gitna ng palengke, bigla niyang narinig ang isang malakas na kalabog. May mga sigawan. May nagbulungan. Nang lumingon siya, nakita niya ang isang matandang lalaki na bumagsak sa lupa, hawak ang dibdib, namumutla ang mukha. Nakapaligid ang ilang tao, ngunit walang lumalapit. Ang iba ay nakatingin lamang, ang iba nama’y umiiwas na parang takot madamay.

“Baka patay na ‘yan,” bulong ng isang tinderang babae.

“Matanda na kasi, pabayaan na,” sabi ng isa pa habang nagbabalot ng paninda.

Napatigil si Maya. Kinabahan siya, ngunit mas nanaig ang awa. Iniwan niya ang bayong at dali-daling lumapit sa matanda. Lumuhod siya sa tabi nito at bahagyang inalog ang balikat.

“Tay, naririnig n’yo po ba ako?” nanginginig niyang tanong.

Mahina ang paghinga ng matanda. Pawis na pawis ito, at nangingitim ang mga labi. Wala nang ibang umaksyon. Walang tumatawag ng ambulansiya. Walang gustong makialam.

“May tumawag na ba ng tulong?” sigaw ni Maya sa mga tao.

Nagkatinginan lang ang ilan. Walang sumagot.

Walang pag-aatubili, hinawakan ni Maya ang kamay ng matanda at sumigaw ng tulong. “May hinimatay po! Kailangan po ng tulong!” paulit-ulit niyang sigaw, kahit nanginginig na ang boses niya.

Isang matandang tindero ang lumapit. “Iha, dalhin mo sa clinic sa kanto. May kariton ako.”

Tinulungan nila ang matanda na isakay sa lumang kariton. Si Maya ang patuloy na humahawak sa kamay nito, parang takot na takot siyang bitawan. Sa buong biyahe papunta sa maliit na health clinic, hindi niya iniwan ang matanda. Kinakausap niya ito kahit hindi sumasagot, parang naniniwalang maririnig siya nito.

Pagdating sa clinic, agad inasikaso ng nurse ang matanda. Pinaupo si Maya sa isang sulok habang ginagamot ang pasyente. Nanginginig pa rin ang kanyang mga kamay, hindi niya alam kung dahil sa takot o pagod.

“Ikaw ba ang kamag-anak?” tanong ng nurse.

Umiling si Maya. “Hindi po. Tinulungan ko lang po siya.”

Lumipas ang ilang minuto na parang napakahaba. Sa wakas, lumabas ang nurse. “Stable na siya. Mabuti at nadala agad dito. Kung na-late pa, baka kung ano na ang nangyari.”

Napaupo si Maya at napabuntong-hininga. Hindi niya namalayang napaiyak na pala siya sa sobrang kaba. Tumayo siya, balak nang umalis.

“Iha,” tawag ng nurse. “Sandali.”

Lumapit si Maya. “Opo?”

“Nagising na ang pasyente. Hinahanap ka.”

Nagulat siya. “Ako po?”

Tumango ang nurse.

Pumasok si Maya sa maliit na silid. Nakahiga sa kama ang matanda. Ngayon ay mas malinaw na ang itsura nito—malinis ang damit kahit luma, may suot na simpleng relo, at may kakaibang dignidad sa tindig kahit nakahiga.

“Ikaw ang tumulong sa akin?” mahinang tanong ng matanda.

“Opo, Tay. Mabuti po at okay na kayo,” sagot ni Maya, pilit na ngumingiti.

Mahigpit na hinawakan ng matanda ang kamay niya. “Kung hindi dahil sa’yo, baka wala na ako ngayon.”

“Wala pong anuman,” mabilis na sagot ni Maya. “Kahit sino naman po, gagawin din ‘yon.”

Ngumiti ang matanda, ngunit tila may lalim ang tingin nito. “Hindi lahat ay gagawin ang ginawa mo.”

Tahimik ang silid. May kung anong bigat sa hangin na hindi maipaliwanag ni Maya.

“Anong pangalan mo, iha?” tanong ng matanda.

“Maya po.”

Tumango ang matanda, tila inuukit sa isipan ang pangalan. “Maya… tandaan mo ang araw na ito.”

Nagulat si Maya. “Po?”

“May mga kabutihang ginagawa na akala natin ay maliit lang,” sabi ng matanda. “Pero may kapalit ang kabutihan, minsan hindi natin inaasahan.”

Hindi naintindihan ni Maya ang ibig sabihin, ngunit ngumiti na lamang siya. “Magpapahinga na po kayo. Kailangan n’yo po ng lakas.”

Tumayo siya at nagpaalam. Hindi niya alam na habang papalayo siya, sinusundan siya ng tingin ng matanda, at sa mga matang iyon ay may lihim—isang lihim na magpapabago sa buhay ni Maya magpakailanman.

Sa labas ng clinic, kinuha ni Maya ang bayong na iniwan niya. Nawawala na ang ilan sa pinamili niya, ngunit hindi na niya iyon ininda. Sa isip niya, ang mahalaga ay may buhay siyang natulungan.

Hindi niya alam na ang simpleng kabutihang iyon, sa gitna ng magulong palengke, ang magiging simula ng isang biyayang hindi niya kailanman pinangarap.

At sa oras na iyon, habang naglalakad pauwi si Maya, isang malaking pabuya ang tahimik nang naghihintay sa kanyang kinabukasan.