ESTUDYANTENG KARGADOR NG GULAY SA PALENGKE, WALA DAW MARARATING DAHIL MAHIRAP LANGMAKALIPAS ANG…

.
.

Bahagi 1: Ang Simula ng Isang Pangarap

Maaga pa lamang ay gising na si Inigo Calix. Habang ang ibang bata ay yakap pa ang kanilang unan, siya ay tahimik nang bumabangon mula sa manipis na banig sa isang maliit na barong-barong sa gilid ng reeles. Walang alarm clock na gumigising sa kanya kundi ang responsibilidad na kailangan niyang gampanan araw-araw.

Mabilis siyang naghuhugas ng mukha sa timba ng malamig na tubig. Isinusuot ang kupas na t-shirt at isinasabit sa balikat ang lumang tuwalya na nagsisilbing pananggas sa bigat ng kanyang bubuhatin. Pagdating sa palengke, sinalubong siya ng pamilyar na ingay — sigawan ng mga tindero, kalansing ng barya, kalabog ng mga kahon, at amoy ng isda, gulay, at pati na rin pawis.

Dito umiikot ang mundo ni Inigo. Sa murang edad, kabisado na niya ang bawat eskinita sa palengke. Alam niya ang bawat tindero at ang bawat oras na mas malaki ang tiyansang may magpabuhat ng paninda.

“Kargador! Kargador!” sigaw ng isang ale.

Agad na lumapit si Inigo. Sinukbit niya ang dalawang bayong na puno ng gulay. Oo, mabigat ito ngunit sanay na ang kanyang balikat. Habang naglalakad, mabilis niyang kinikwenta sa isip ang bayad.

“Tatlong bayong po, po ang isa. Bale Php30 po ang lahat,” mahina niyang sabi.

Hindi na sumagot pa ang ale. Sa isang sulok ng palengke, naroon si Mang Silvestre, isang matandang tindero ng bigas na matagal nang napapansin ang kakaibang kakayahan ng bata.

“Ian yan kung 2 kilo ang dagdag?” biro niya habang nagtutuhog ng sako.

Hindi nag-isip ang bata. “Kung lima po kanina, pito na po ngayon,” ngumiti ang matanda.

Sa dami ng kargador na kanyang nakilala, ngayon lang siya nakakita ng batang kay bilis mag-isip. Ngunit sa likod ng husay ni Inigo sa pagbibilang ay ang katotohanang matagal na niyang iniwan ang paaralan.

Tuwing makakakita siya ng mga batang naka-uniporme na dumaraan sa gilid ng palengke, sandaling tumitigil ang kanyang mga mata. May kurot sa dibdib, may tanong sa isip: “Paano kaya kung naron din ako?”

Hindi siya nagrereklamo. Sa halip, mas hinihigpitan niya ang hawak sa bayong at ipinagpapatuloy ang kanyang paglalakad. Ang bawat baryang kinakalansing sa kanyang palad ay may katumbas na bigas para sa hapunan at gamot para sa kanyang ina. Para kay Inigo, sapat na iyon.

Ngunit sa araw na iyon, may isang matang nakamasid — isang matang hindi lamang nakakita ng batang kargador kundi isang talinong naghihintay lamang ng pagkakataong magising.

Hindi lingid sa kaalaman ng mga suki ng palengke ang presensya ni Binibining Helena Mirasol. Tuwing umaga ng Sabado, makikita siyang maingat na namimili ng gulay at isda. May hawak na maliit na listahan at suot ang payak na bestida. Isa siyang guro sa pampublikong paaralan sa kabilang barangay. Sanay sa ingay ng silid-aralan ngunit hindi sa magulong ritmo ng palengke.

Ngunit may kakaibang kakayahan si Binibining Helena — marunong siyang magmasid. Noong umagang iyon, napansin niya ang batang payat ngunit matikas ang tindig. Tahimik itong nagbubuhat ng bayong. Walang reklamo, walang pagod sa mukha. Ngunit ang higit na umagaw ng pansin sa kanya ay ang paraan ng bata sa pakikipag-usap sa mga tindero — mabilis, malinaw, at yakot lalo na kapag usapan na ang bilang at bayad.

“Magkano ang lahat?” tanong ni Binibining Helena sa isang tinderang kanyang binilhan.

Bago pa makasagot ang ali, sumabat ang bata. “Isang kilo at kalahati po yan. Php’to po lahat.”

Napatingin si Binibining Helena sa kanya. Kinuha niya ang calculator sa kanyang bag at sinubukan ng bilang.

“Tama ka, Io. Ano ang pangalan mo?” may naon niyang tanong.

“Inigo po,” sagot ng bata. Bahagyang yumuko bilang pagkalang.

Hindi doon natapos ang kanyang pagtataka. Sa bawat eksena ng kanyang nasaksihan — pagkalkula ng sukli, pagtatantya ng dikat, at bilis ng pag-iisip — unti-unting nabuo sa isip ni Binibining Helena ang isang tanong: Bakit nasa palengke ang batang ito at hindi sa paaralan?

Tinawag niyang muli si Inigo. “Marunong ka bang magbasa at magsulat?”

“Opo,” sagot ng bata. “Natuto po ako noong grade 3 bago po ako tumigil sa pag-aaral.”

Parang may humaplos sa dibdib ng guro. Sa simpleng sagot na iyon, naroon na ang kwento ng pangarap na naputol.

Dahan-dahan siyang nagtanong. Hindi bilang isang guro kundi bilang isang taong gustong umunawa.

Ikinuwento ni Inigo ang kanyang ina, ang kakulangan sa pera, at ang desisyong magtrabaho upang makatulong sa araw-araw na gastusin.

Habang nakikinig, tahimik na naglalaban ang isip at puso ni Binibining Helena. Alam niya ang hirap ng buhay. Alam rin niya na hindi sapat ang awa lamang. Ngunit naniniwala siyang may dahilan kung bakit niya nakita ang batang iyon sa araw na iyon.

“Inigo,” wika niya, “Alam mo bang may kakayahan ka? Hindi lahat ng bata ay kayang magbilang ng ganyan kabilis.”

Napayuko ang bata. “Sanay lang po siguro.”

Ngumiti ang guro. “Hindi, may talino ka. At ang talinong ‘yan ay sayang naman kung dito lang sa palengke mananatili.”

Bago siya umalis, iniabot niya kay Inigo ang isang maliit na papel na may nakasulat na pangalan at numero. “Kung papayag ang nanay mo,” sabi niya, “Gusto kitang tulungang makabalik sa paaralan.”

Nanatiling nakatingin lamang si Inigo sa papel habang papalayo na si Binibining Helena.

Sa unang pagkakataon, matapos ang mahabang panahon, may kakaibang init na gumuhit sa kanyang dibdib. Isang pakiramdam na matagal nang nawala at ngayo’y muling kumakatok — ito ay ang pag-asa.

Bahagi 2: Ang Bagong Simula at Tagumpay

Gabi na nang makauwi si Inigo sa kanilang barong-barong. Pagod ang kanyang katawan ngunit mas mabigat ang laman ng kanyang isipan. Paulit-ulit niyang hinahaplos ang maliit na papel na ibinigay ni Binibining Helena. Para bang baka maglaho ito kapag binitawan.

At sa bawat hakbang pauwi, may tanong na bumabagabag sa kanya: “Paano kung umasa lang siya? Pero hindi pala maaari.”

Nadatnan niya ang kanyang ina, si Luwalhati, na nakaupo sa tabi ng bintana. Payat na ang mukha nito, halatang inuubo, ngunit pilit pa ring ngumingiti nang makita ang anak. Inilapag ni Inigo ang supot ng bigas at kaunting gulay na kanyang nabili mula sa kinita niya.

“Pagod ka na naman anak,” mahina nitong sabi.

Umupo si Inigo sa tabi ng ina at inilabas ang papel. “May nakausap po akong guro kanina sa palengke. Nay,” simula niya, “Sabi po niya gusto raw niya akong tulungang makabalik sa pag-aaral.”

Natigilan si Luwalhati. Sandaling tumahimik ang paligid. Tanging huni ng kuliglig ang maririnig. Hindi kaagad siya nagsalita. Sa halip, napatingin siya sa mga kalyo sa kamay ng kanyang anak — mga bakas ng sakripisyong siya ang may dahilan.

“Hindi kaya mahirapan ka, anak?” tanong niya na may halong pangamba. “Sino ang tutulong sa atin kung mag-aaral ka ulit?”

Dahan-dahang huminga si Inigo. “Pwede pa rin po akong magtrabaho pagkatapos ng klase, Nay. Ayos lang po ako, Nay.”

Ngunit alam ng ina na hindi ganoon kadali ang lahat. Ang edukasyon ay may kaakibat na gastusin at ang tulong ng ibang tao ay may kasamang hiya at takot na baka isang araw ay bawiin.

Lumaki si Luwalhati na natutong umasa lamang sa sariling sikap.

Kinabukasan, dumating si Binibining Helena sa kanilang tahanan. Hindi marangya ang bahay — bubong na yari sa yero, dingding na kahoy, at saig na lupa. Ngunit sinalubong siya ng magalang na ngiti.

Naupo silang tatlo sa isang bangkong kahoy at doon nagsimula ang mahirap ngunit mahalagang pag-uusap.

Ipinaliwanag ng guro ang kanyang hangarin: tutulungan si Inigo na makapasok muli sa paaralan. Hahanapan ng paraan ng mga gamit at kakausapin ang paaralan para sa posibleng tulong pinansyal.

Walang kapalit, walang kondisyon.

“Hindi po ako nanghihingi ng utang na loob,” mariing sabi ni Binibining Helena. “Gusto ko lang pong bigyan ng pagkakataon ang batang may potensyal.”

Nangilid ang luha sa mga mata ni Aling Luwalhati. Sa unang pagkakataon, may taong hindi tumingin sa kanila bilang isang mahirap kundi bilang karapat-dapat mangarap.

Ganun pa man, nanatili ang takot — takot na umasa, takot na masaktan kapag nabigo.

“Kung ito ang gusto ng anak ko,” mahina niyang sabi, “pipilitin kong maging matapang.”

Napangiti si Inigo, may halong luha at kaba. Sa sandaling iyon, hindi pa man nagsisimula ang kanyang pagbabalik-eskwela, alam niyang may mas mabigat pa siyang pasanin kaysa sa mga bayong sa palengke — ang responsibilidad.

Napatunayan na tama ang tiwalang ibinigay sa kanya. At sa gitna ng takot, unti-unting umusbong ang isang bagong simula.

Muling sumikat ang araw sa buhay ni Inigo. Ngunit ngayon ay may bago na itong kahulugan. Suot niya ang lumang uniporme na inayos at tinahi ni Luwalhati kinagabihan. Medyo maluwag, may kupas ang kulay ngunit malinis at maayos.

Sa unang pagkakataon matapos ang ilang taon, muli siyang naglakad patungo sa paaralan. May kaba sa dibdib at liwanag sa mga mata.

Pagpasok niya sa silid-aralan, ramdam niya kaagad ang pagkakaiba ng mundo rito kumpara sa palengke. Tahimik, may kaayusan, at puno ng mga tanong na nakasulat sa pisara.

May ilang matang tumingin sa kanya. May pagtataka, may panghuhusga.

Umupo siya sa pinakahuling upuan, piniling maging tahimik gaya ng nakasanayan.

Sa unang klase pa lamang, napansin ng guro ang kanyang mabilis na pagsagot. Sa bawat problemang may kinalaman sa bilang, tila natural na dumadaloy ang sagot mula sa kanyang isip.

Sa gitna ng mga tingin at bulung-bulungan, isang tinig ang lumapit sa kanya.

“Ako nga pala si Rafael,” sabi ng batang lalaking may palangiting mukha. “Galing ko ba talaga sa palengke?”

Tumango si Inigo, handang tanggapin ang anumang reaksyon. Ngunit sa halip na panlilibak, ngumiti si Rafael. “Astig! Hindi lahat kayang pagsabayin yan.”

Mula noon, hindi na siya nag-iisa. May kaibigang handang magpahiram ng lapis, magbahagi ng baon, at higit sa lahat, maniwala sa kanya bilang kapantay.

Unti-unting nawala ang takot ni Inigo sa loob ng silid-aralan. Ngunit paglabas ng paaralan, bumabalik siya sa dati niyang mundo. Mula sa tunog ng kampana ay papasok siya sa iingay ng palengke. Mula sa hawak na lapis ay papalitan ito ng bayong at sako. Mula sa upuang kahoy ay babalik siya sa mabigat na pasanin sa balikat.

May mga araw na halos hindi na niya maramdaman ang kanyang mga paa dahil sa pagod. May mga gabing nakakatulog siya habang hawak ang aklat. Hindi na natatapos ang binabasang pahina.

Ngunit sa tuwing naiisip niyang siya ay isang estudyante, nagkakaroon ulit siya ng lakas na bumalik.

Minsan napaupo siya sa gilid ng palengke, hinihingal. Lumapit si Mang Silvestre at iniabot ang isang basong tubig.

“Balita ko! Nag-aaral ka na raw ulit,” sabi nito.

“Opo,” tugon ni Inigo, bahagyang nakangiti.

“Huwag kang susuko, Iho,” dagdag ng matanda. “Iba ang bigat ng bayong pero mas mabigat ang pangarap na bitawan.”

Sa gabing iyon habang pinagmamasdan ni Inigo ang kanyang ina na mahimbing na natutulog, naunawaan niya ang katotohanan: hindi madali ang buhay sa dalawang mundo. Ngunit hangga’t may dahilan siyang bumangon, hangga’t may pangarap siyang hinahawakan, kaya niyang pasanin ng pagod, ang hirap, at ang mga pagsubok na darating pa.

At sa pagitan ng palengke at paaralan, unti-unting hinubog ang batang minsang kargador patungo sa isang mas malinaw na kinabukasan.

Hindi nagtagal ay napansin ng buong klase ang kakaibang husay ni Inigo lalo na sa tuwing oras ng matematika. Habang ang iba ay abala sa pagsusulat ng mahabang solusyon, siya ay tahimik lamang na nakatitig sa pisara, warring may sariling mundo sa loob ng kanyang isip.

Pagkatapos ng ilang sandali, maingat niyang itinaas ang kamay at halos palaging tama ang kanyang sagot.

Isang araw, pinatawag siya ng guro sa matematika, si Ginoong Adrian Solano.

Pagkatapos ng kanilang klase, kinabahan si Inigo. Sanay siyang mapagalitan, hindi mapuri. Ngunit sa halip na sermon, isang mainit na ngiti ang bumungad sa kanya.

“Saan mo natutunan yang bilis mo sa pagkwenta?” tanong ng guro.

“Sa palengke po,” mahina niyang sagot. “Kailangan pong mabilis kung hindi mali po ang sukli.”

Tumango si Ginoong Solano.

Bilang guro, alam niyang ang talino ay hindi lamang natututunan sa aklat. Minsan hinuhubog ito ng karanasan.

Simula noon, binigyan niya si Inigo ng mga dagdag na problemang mas mahirap kaysa sa karaniwang aralin. Hindi bilang pagsubok kundi bilang hamon.

Sa kabila nito, nanatiling mahirap ang buhay ni Inigo. May mga araw na pumapasok siyang gutom. May mga gabing hindi niya magawang tapusin ang takdang aralin dahil sa sobrang pagod.

Ngunit sa tuwing naiisip niyang may mga gurong naniniwala sa kanya, pilit niyang itinataboy ang pag-aalinlangan.

Isang hapon, inaniayaan siya ni Ginoong Solano na sumali sa isang maliit na paligsahan sa paaralan.

Natakot si Inigo. Pakiramdam niya hindi siya karapat-dapat. Wala siyang kumpletong gamit at kulang ang kanyang oras sa pag-aaral.

Ngunit naroon si Rafael, handang umalalay.

“Hindi mo kailangang maging perpekto,” sabi ng kaibigan niya. “Kailangan mo lang maging ikaw.”

Sa araw ng paligsahan, nanginginig ang kamay ni Inigo habang hawak ang papel. Ngunit sa oras na makita niya ang mga numero sa papel, parang bumalik siya sa palengke, sa mundo kung saan mabilis at malinaw ang lahat.

Isa-isa niyang sinagot ang mga tanong hindi dahil sa kumpiyansa, kundi dahil sa katotohanang iyon ang kanyang alam.

Hindi man siya ang nagwagi ng unang gantimpala, nakatanggap siya ng pagkilala. Ngunit higit pa roon, nakatanggap siya ng paniniwala mula sa sarili at sa iba.

Sa gabing iyon, habang nag-aaral sa ilalim ng mahinang ilaw, napagtanto ni Inigo na ang talino ay parang binhi. Kapag pinabayaan, mamamatay. Ngunit kapag diniligan sa pagkakataon na tiwala, ito ay sisipol kahit sa lupang tila batigang.

At sa batang kargador na minsang naniniwalang hanggang doon na lamang ang kanyang mundo, unti-unti nang bumubukas ang pinto ng mas malawak na pangarap.

Lumipas ang mga buwan, patuloy ang pagsusumikap ni Inigo sa paaralan at sa palengke. Hindi naging madali ang buhay niya — may mga araw na gutom siya, may mga gabi na hindi niya natapos ang kanyang takdang-aralin dahil sa pagod. Ngunit sa puso niya, nanatiling buhay ang apoy ng pag-asa.

Isang araw, dumating ang balitang magkakaroon ng scholarship sa kanilang paaralan. Ito ay para sa mga estudyanteng may kahirapan ngunit may potensyal na magtagumpay. Ang balitang ito ay nagbigay ng bagong sigla kay Inigo. Sa tulong ni Binibining Helena at Ginoong Solano, inihanda niya ang mga kinakailangang papeles at lumahok sa pagsusuri.

Sa araw ng pagsusulit, naramdaman ni Inigo ang kaba, ngunit hindi ito pumigil sa kanya upang ibigay ang kanyang makakaya. Sa bawat tanong na kanyang sinagot, naalala niya ang mga araw na nagbubuhat siya ng bayong sa palengke, ang mga gabing nag-aaral sa ilalim ng mahinang ilaw, at ang mga taong naniwala sa kanya.

Ilang linggo ang lumipas bago niya natanggap ang resulta. Sa wakas, natanggap niya ang scholarship — isang malaking biyaya para sa kanya at sa kanyang ina.

Sa tulong ng scholarship, nakabili siya ng mga bagong gamit sa paaralan at nakapag-enroll ng full-time. Hindi na niya kailangang magtrabaho nang kargador araw-araw, bagkus ay nag-aaral siya ng masigasig upang maabot ang kanyang mga pangarap.

Ngunit hindi pa rin nawawala ang mga pagsubok. Lumalala ang kalagayan ng kanyang ina, si Luwalhati. Madalas na siyang lumiban sa klase upang samahan ito sa health center o upang bumili ng gamot. Sa kabila nito, patuloy siyang lumalaban.

Isang hapon, habang pauwi mula sa paaralan, napansin ni Binibining Helena ang pagod sa mukha ni Inigo. Tinawagan niya ito at kinausap nang mabuti.

“Inigo, alam kong mahirap ang lahat, ngunit huwag kang susuko,” sabi niya. “Hindi ka nag-iisa. Nandito kami para tumulong.”

Naantig ang puso ni Inigo sa mga salitang iyon. Alam niyang may mga taong tunay na nagmamalasakit sa kanya.

Lumipas ang mga taon, at unti-unting nagbago ang buhay ni Inigo. Natapos niya ang kanyang pag-aaral nang may karangalan. Sa araw ng kanyang pagtatapos, suot niya ang simpleng toga na minsang inakala niyang hindi niya kailanman maisusuot.

Habang hawak ang diploma, bumalik sa kanyang alaala ang amoy ng palengke, ang bigat ng mga bayong, at ang tunog ng mga baryang minsang naging sukatan ng kanyang halaga.

Ngayon, ang bigat na iyon ay napalitan ng paniniwala sa sarili.

Sa harap ng entablado, naroon si Luwalhati, mahina man ang katawan ngunit buo angiti sa likod ng mga mata, pati na rin si Binibining Helena Mirasol at Ginoong Adrian Solano, na may mga bakas ng pagmamalaki sa mukha.

Hindi naging marangya ang tagumpay ni Inigo. Walang paputok, walang marangyang handaan. Ngunit sa kanyang puso, alam niyang malayo na ang kanyang nararating.

Hindi dahil sa talino lamang, kundi dahil sa mga taong hindi sumuko sa kanya noong siya mismo ay muntik nang bumitaw.

Pagkaraan ng ilang panahon, muling naglakad si Inigo sa palengke. Hindi na bilang kargador, kundi bilang bisita. Nakita niya ang mga batang nagbubuhat ng bayong, katulad ng dati niyang sarili. Lumapit siya sa isa at iniyabot ang isang bote ng tubig.

Ngumiti ang bata, gaya ng ngiting minsang isinilid ni Inigo sa sarili.

Sandaling iyon, naunawaan niya ang tunay na aral ng kanyang kwento: na ang kahirapan ay hindi hadlang sa pangarap kundi pagsubok lamang sa tibay ng loob. At ang edukasyon ay hindi simpleng daan palabas ng hirap, kundi tulay patungo sa pagbabalik — pagbabalik ng kanyang dignidad, pag-asa, at kakayahang tumulong sa iba.

Sa huli, natutunan ni Inigo na ang buhay ay parang timbangan ng palengke. Maaaring magaan ang baryang hawak mo ngayon, ngunit kapag pinanday ng sipag, tiwala, at pagkakataon, maaari itong tumimbang ng isang buong kinabukasan.

Wakas