“Pana ng Sundalo, Pinagtawanan ng Lahat—Isang Putok Lang, Lahat Ngumanga! Mga Mayabang, Nabura ang Ngisi Nang Bumagsak ang Tunay na Lakas!”

Sa isang liblib na baryo sa Mindanao, isang kwento ng kahihiyan at pagkamulat ang sumabog sa gitna ng mainit na araw. Isang grupo ng sundalo mula sa 6th Infantry Division ang naatasang mag-training sa isang lugar na kilala sa mga lumad, mga katutubong tagapagsanggalang ng lupaing ninuno. Sa unang araw pa lang, ramdam na ang tensyon. Ang ilang kabataan at ilang opisyal ng lokal na pamahalaan ay nagtipon-tipon para manood, dala na rin ng usisero at may halong pagdududa: “Anong alam ng mga sundalo sa pana? Hindi ba’t puro baril ang gamit ng mga ‘yan?” bulong ng isang matanda.

Sa gitna ng plaza, inilatag ang mga kagamitan: mga lumang pana, ilang palaso, at target na gawa sa sako at kawayan. Ang mga kabataan, pati na rin ang ilang opisyal, ay hindi maitago ang ngisi at tawa. “Sundalo, magpapana? Ano ‘to, laro ng bata?” sigaw ng isang binatilyo. “Baka mas magaling pa si Mang Tacio sa likod ng palengke!” dagdag pa ng isa. Ang ilan ay naglabas pa ng cellphone, handang i-video ang “katatawanan” ng araw.

Ngunit sa gitna ng ingay at kantiyawan, tahimik lang si Sgt. Isagani “Gani” Alcaraz. Hindi siya matangkad, hindi rin matipuno, ngunit sa mata niya ay may lalim na tila ba may alam na hindi alam ng iba. Kinuha niya ang isang lumang pana, ininspeksyon ang kawayan, hinaplos ang palasong may kalawang na ang dulo. “Kaya pa ‘yan?” tanong ng isang opisyal, sabay tawa. “Baka maghiwa-hiwalay ‘yan bago makarating sa target!” Lalong lumakas ang tawanan.

Ngunit hindi nagpatinag si Gani. Tahimik siyang tumayo sa harap ng target, huminga nang malalim, at tumingin sa mga mata ng mga nanonood. “Ang pana, hindi lang armas ng nakaraan. Sa tamang kamay, mas matalim pa sa bala,” mahina niyang bulong, halos siya lang ang nakarinig.

Unang tira, pinagtawanan siya ng lahat. Maliit, payat, at tila ba walang lakas. “Ay, baka tumalsik lang ‘yan pataas!” hiyawan ang mga bata. Ngunit sa unang bitaw—isang mabilis, matatag na paghatak ng lubid—sumipol ang hangin. Isang malakas na “PUTOK!” ang umalingawngaw, hindi mula sa baril kundi mula sa saktong paghampas ng pana sa palaso. Tumama ito eksaktong sa gitna ng target, lumusot pa sa likod ng sako at bumaon sa punong-kahoy sa likuran.

Tahimik. Walang makapaniwala. Ang mga ngisi, biglang naglaho. Ang mga cellphone na nakatutok, biglang bumaba. Ang mga bata, napanganga. Ang mga opisyal, napakamot sa ulo. “Uulitin ko po,” wika ni Gani, walang yabang, puro kumpiyansa. Pangalawang tira, pangatlo—lahat tumama, lahat bumaon, lahat eksakto. Sa bawat putok ng pana, parang binubura ang duda at pangungutya ng mga nanonood. Ang mga dati’y tumatawa, ngayon ay palihim na humahanga.

“Hindi pala biro ‘yan,” bulong ng isang opisyal. “Akala ko laruan lang. Pero parang sniper kung tumira.” Lumapit ang ilang kabataan, nagtanong. “Kuya, paano mo ginawa ‘yon?” “Hindi po ba mahirap?” “Bakit parang mas malakas pa ‘yan kaysa baril?” Ngumiti si Gani, binaba ang pana. “Ang tunay na lakas, hindi sa yabang, kundi sa tiyaga at respeto sa sining. Ang pana, ginamit ng ninuno natin para mabuhay, para ipagtanggol ang bayan. Ang baril, mabilis pero maingay. Ang pana, tahimik pero matalim.”

Hindi nagtagal, ang mga dati’y nagbubungisngisan, ngayon ay nakikiusap nang magpaturo. Si Mang Tacio, na kanina’y pinagtatawanan din, lumapit at nagpakitang-gilas. Sa huli, naging paligsahan ang araw—hindi na para pagtawanan ang sundalo, kundi para matutunan ang sining ng pana.

Si Sgt. Gani, na una’y pinagtawanan, ngayon ay ginagalang. “Sir, kayo na po ang idol namin!” sigaw ng mga bata. Ang mga opisyal, nagpasalamat. “Salamat, Sarge. Tinuruan mo kaming huwag maliitin ang hindi namin alam.” Sa dulo ng araw, ang mga cellphone na kanina’y handang mag-viral ng kahihiyan, ngayon ay puno ng video ng paghanga at pagsaludo.

Ang kwento ng “Pana ng Sundalo” ay kumalat sa baryo. Sa social media, umani ng papuri. “Hindi lang baril ang kayang magtanggol sa bayan. Minsan, ang sinaunang armas, sa tamang kamay, mas matindi pa sa lahat ng moderno.” Ang mga kabataan, natutong magpana. Ang mga matatanda, muling napalapit sa kultura. At higit sa lahat, ang mga mayabang, natutong tumahimik at magpakumbaba.

Sa huli, isang putok lang ng pana ang nagpatigil sa lahat ng yabang. Isang sundalo, isang sandata ng nakaraan, at isang leksyong hindi malilimutan: Huwag maliitin ang hindi mo nauunawaan—dahil minsan, ang pinagtatawanan mo, siya pa ang magpapamulat sa’yo sa tunay na lakas.