‼️NEW UPDATE‼️NEGROS OCCIDENTAL MASAKERR, suspek, s!nunog ang mga biktima!!

.

.

PART 1: ANG MADUGONG GABI SA NEGROS OCCIDENTAL

KABANATA 1: MGA BUNGA NG TUBO AT MAIS

Sa Negros Occidental, ang taniman ng tubo at mais ay hindi lang kabuhayan—ito ang buhay ng libu-libong pamilya. Sa bawat ektarya ng asyenda, may kwento ng tagumpay, hirap, at pag-asa. Subalit sa likod ng masaganang ani, may mga sigalot sa lupa, kapangyarihan, at karapatan.

Ang pamilya ni Bob Steel ay tipikal na magsasaka sa Sagay City. Bata pa lang, sumikad na siya sa kalakaran ng taniman, sumama sa magulang para makatulong sa gastos. Sa asyenda Nene, pagmamay-ari ng pamilyang Tolentino, nagtrabaho siya bilang mekaniko, driver, at mangingisda. Walang yaman, pero may dignidad at pag-asa.

Ang bunsong anak nila, si Marchdale, ay grade 9 student sa Barangay Bulanon High School. Pangarap ng mag-asawa: makapagtapos ang mga anak, kahit walang pamana kundi ang sipag at tiyaga.

KABANATA 2: ANG GABI NG TRAHEDYA

Oktubre 20, 2018—gabi ng karaniwang pahinga ng mga magsasaka sa tent sa loob ng asyenda. Kakatapos lang magtanim, ipagpapaliban ang trabaho kinabukasan. Dumating si Marchdale, nagpaalam na magbanyo. Ilang putok ang umalingawngaw. Sigawan, iyakan, at putukan. Tumahimik ang paligid.

Pagbalik ni Bob Steel, nakita niya ang kalunos-lunos na sinapit ng anak at mga kasamahan. Siam na magsasaka ang minasaker—tinadtad ng bala, sinunog pa ang mga katawan. Ang iba, nagawang tumakbo at dumiretso sa presinto, pero ang iba ay di na nakaligtas.

KABANATA 3: ANG MGA BIKTIMA AT ANG MASAKER

Ang mga biktima: Eglaro Villeegas, Angel Dumagit Arsenal, Paterno Baron, René Lorencio, Morena Mendoza, Marcelina Dumagit, Romel Bandigue, Jomary Oghaon, at Marchill Sumikad—dalawa sa kanila, 17 taong gulang lamang.

Ayon sa pulis report, 85% ng bangkay ni Bandigue ay sinunog pa—tinabunan ng tubo, sinabuyan ng gasolina, overkill. Dalawa pang babae, sinunog din. Para bang galit na galit ang mastermind, nagpadala ng babala sa iba pang magsasaka.

KABANATA 4: PAGLILIBING AT PANAWAGAN NG HUSTISYA

Sa takot na baka sila na ang sunod, sabay-sabay na dinala ng mga kaanak ang mga bangkay sa iisang lugar, nagkaroon ng common burial. Ang mga awtoridad ay nag-alok ng kalahating milyong piso sa makakapagbigay ng impormasyon.

Dalawang araw pagkatapos ng krimen, humarap sa media ang pulis. Hindi pa nahuhuli ang mga salarin, pero may tatlong teorya: (1) ang land owner na si Tolentino ang mastermind, (2) kapwa magsasaka ang pumatay para sa hatian ng lupa, (3) mga rebelde o kalaban ng gobyerno.

KABANATA 5: MGA TEORYA AT POLITIKA SA LIKOD NG LUPA

Ang mga biktima ay miyembro ng National Federation of Sugar Workers (NFSW)—grupo na tumutulong sa mga magsasaka na ipaglaban ang karapatan sa lupa. Sa utos ng korte, 75 ektarya ng asyenda Nene ay dapat ipamigay sa mahigit 4 na magsasaka.

Pero ayon sa PNP, ang NFSW ay umano’y may kaugnayan sa NPA. Nabanggit din na baka ang NFSW mismo ang pumatay sa mga biktima para sirain ang imahe ng gobyerno. Bayan Muna Rep. Carlos Zarate, lakas-loob na sinabi: “Kalokohan yan, ang dapat sisihin ay ang mga awtoridad at sundalo mismo.”

KABANATA 6: MGA DOKUMENTO, AKUSASYON, AT PAGTUTURUAN

Naglabas ng dokumento ang NFSW mula sa Department of Agrarian Reform (DAR): ang 75 ektarya ay dapat ipamigay sa mga magsasaka. Binatikos ang local government bilang corrupt, sakim, at tuta ng may-ari ng asyenda.

Tatlong araw pagkatapos ng massacre, pumunta ang mga lider ng AFP at PNP sa asyenda, sinabing NPA ang pumatay. Pero sa parehong araw, itinanggi ng NPA na sila ang may sala—sinisi ang rehimeng Duterte.

KABANATA 7: ANG STAR WITNESS AT ANG PAGTAAS NG TAKOT

Ang menor de edad na saksi, pinag-aagawan ang kustodiya—may nagpakilalang lolo at lola, pero di kadugo. Ang pamilya ng mga biktima, lalo pang natakot. Ang abogado na si Benjamin Ramos, human rights lawyer na tumutulong sa mahihirap, binaril ng riding in tandem. Maraming dumalo sa burol, pero pati siya ay nangangailangan ng hustisya.

KABANATA 8: GULO, TAKOT, AT PAGBABAWI NG SALAYSAY

Mas lalo pang gumulo ang kaso—ang star witness, binawi ang salaysay nang wala na sa kustodiya ng DSWD. Ang ama, dumulog sa police station, di umano’y dinukot ng grupong Kadamay. Kalaunan, lumutang ang bata at ina, sinampahan ng kaso ang PNP dahil sa pamimilit na idiin ang NPA.

PART 2: ANG PAGHABOL SA HUSTISYA AT ANG KATOTOHANAN

KABANATA 9: MGA SUSPEK, SURVIVORS, AT MGA FALL GUY?

Pitong taon ang lumipas. Naniniwala ang mga awtoridad na nahuli na nila ang mga salarin: sina Rene Manlangit at Rohelio Arquilyo. Pero ang mga tao, hindi kumbinsido—kamag-anak din sila ng mga biktima, survivors ng massacre, at miyembro ng NFSW.

Para sa pulis, hindi sila fall guy—sila raw ang nag-recruit sa mga biktima, sinadya ang pagtitipon sa tent, at sinampahan ng kasong murder. Ngunit para sa komunidad, maraming tanong: bakit sila, bakit ganito ang takbo ng hustisya?

KABANATA 10: MGA PATAY NA KATUWANG AT TAKOT SA PAGTULONG

Ang pagkuha ng hustisya ay naging madugo—bukod kay Attorney Ramos, pinatay din sina Escalante City Councilor Bernardino Toto Patigas, leader na si Jose Jerry Catalogo, at human rights worker na si Zara Alvarez. Sa tindi ng takot, walang naglakas-loob na humawak ng kaso, kaya inilipat ito sa Maynila noong 2019.

Noong May 22, 2020, ibinasura ng DOJ ang kaso laban sa PNP dahil sa kakulangan ng ebidensya. As of this recording, ang kaso laban sa dalawang suspect ay umuusad pa rin, pero marami ang hindi kumbinsido.

KABANATA 11: MGA TANONG SA HUSTISYA

Maraming inconsistencies—sabi ng survivor, apat na po ang salarin, pero sabi ng SOCO, lima o pito lang. May mga dinampot na person of interest, pero walang matibay na ebidensya. Ang menor de edad na saksi, binawi ang salaysay. Ang mga abogadong tumutulong, pinapatay.

Ang mga kamag-anak ng biktima, rally at panawagan ng hustisya. Tinawag nilang “Sagay Nine” ang mga biktima, naging simbolo ng laban para sa lupa, karapatan, at buhay.

KABANATA 12: POLITIKA, LUPA, AT KORUPSYON

Sa bawat panig, may akusasyon—ang NFSW, gobyerno, may-ari ng asyenda, rebelde, pulis, militar. Lahat nagtuturo, lahat nagtatanggol, lahat may sariling bersyon ng katotohanan. Ang dokumento ng DAR, ang testimonya ng survivors, ang rally ng mga anak—lahat ay bahagi ng masalimuot na kwento ng lupa at buhay sa Negros Occidental.

KABANATA 13: ANG HULING PAGLUHA

Sa huling paghatid sa mga biktima, nagtipon ang komunidad, nagdasal, nagrally. Sa bawat bulaklak, bawat luha, bawat panawagan ng hustisya, nananatili ang tanong: Sino ang tunay na may sala? Kailan makakamit ang hustisya? Hanggang kailan maghihintay ang mga anak, magulang, at asawa ng mga magsasaka?

EPILOGO: MGA ARAL NG MASAKER

Ang Sagay Massacre ay paalala ng madilim na bahagi ng kasaysayan ng Pilipinas—ang sigalot sa lupa, ang karahasan sa mga mahihirap, ang takot sa pagtulong, ang kawalang-katiyakan ng hustisya. Sa bawat taon, ginugunita ang Sagay Nine, nagdadasal para sa hustisya, at umaasa na balang araw, ang lupa ay mapupunta sa tunay na nagbubungkal, at ang dugo ng mga biktima ay hindi masasayang.

WAKAS