Pas ve Çamura Gömülü UH 60 Black Hawk’ı Kurtarmak — Tamamen Sıfırdan Restorasyon

.

.

.

Yağmur üç gündür durmadan yağıyordu. Gökyüzü, sanki bir daha aydınlanmamaya yemin etmiş gibi griydi; rüzgâr, ağaçların çıplak dallarını birbirine çarpıp ince bir inilti çıkarıyor, toprak ise suya doydukça ağırlaşıyor, ağırlaştıkça insanın içine çöken bir karanlık yayıyordu. Böyle günlerde her şey daha eski görünür; pas daha kızıl, çamur daha siyah, sessizlik daha derin olur.

O sabah, vadinin tabanında, terk edilmiş bir eğitim alanının sınırına yakın bir yerde, çamurun içinde gömülü bir siluet seçiliyordu. İlk bakışta bir kaya parçası gibi; daha dikkatli bakınca, doğanın sabrı tarafından yutulmuş bir makine. Bir zamanlar gökyüzünü kesen, şimdi toprağın içine gömülmüş bir helikopter.

UH‑60 Black Hawk.

Ne zaman düştüğü, nasıl terk edildiği, neden orada unutulduğu… Bunların hepsi, şimdilik, resmi raporların soğuk cümlelerinin arasında kaybolmuş bir hikâyeydi. Ama bugün, hikâye yeniden başlayacaktı. Çünkü bazı makineler, sadece metal değildir. Bazı makineler, insanlara “yeniden ayağa kalkma” fikrini hatırlatır.

Ekip, sabahın erken saatinde geldi. Önce iki arazi aracı, ardından bir çekici, küçük bir jeneratör römorku ve vinç taşıyan bir kamyon. Çamur, lastiklerin etrafında şapırtıyla yükseliyor, çamura basan her bot, “buraya ait değilsin” der gibi insanı içine çekiyordu. Aracın kapısı açıldığında ilk inen adam, başını kaldırıp helikopterin gövdesine baktı. Neredeyse istemsiz bir şekilde, sanki eski bir arkadaşını görmüş gibi gülümsedi.

Mühendis Cem Arslan kırk yaşlarının başındaydı. Sesi sakin, bakışı telaşsızdı. İnsanlar onun sakinliğini yanlış anlardı; oysa Cem’in sakinliği “umursamazlık” değil, “telaşın zararı”nı çok iyi bilmekten geliyordu. Hayatının yarısını metalin neye dayanıp neye dayanamayacağını öğrenerek geçirmişti. Diğer yarısını da, metalin dayanamadığı yerlerde insan iradesinin devreye girdiğini görerek.

Yanında, arazi aracından sıçrayan çamuru umursamadan inen biri daha vardı: Zeynep. Kompozit ve korozyon uzmanıydı; pası sadece renk olarak değil, bir hastalık gibi görürdü. “Korozyon” dediğinde bile sesinde bir kızgınlık vardı sanki. Çünkü korozyon, sessiz bir yıkımdı. Siz hiçbir şey olmuyor sanırken içten içe yiyip bitirirdi.

Bir de üçüncü kişi vardı: Hakan Usta. Her ekibin “teknik aklı” olur; bu adam “ellerin aklı”ydı. Torna kokusunu, yağ kokusunu, yanmış kablo kokusunu ayırt edebilen, metalin sesinden derdini anlayan bir ustaydı. İnsanlar yeni makinelerle gurur duyar, Hakan Usta ise eski makineleri hayata döndürmekle.

Ekip lideri sayılan Cem, sahayı dolaştı. Helikopterin gövdesi, çamurun içinde yarıya kadar gömülüydü. Kuyruk tarafı sağa doğru yatmış, burun kısmı çamura daha fazla batmıştı. Rotorlar yoktu; ya sökülmüş ya kırılmış ya da çoktan başka bir yere taşınmıştı. Camlar çatlamış, bazı paneller yerinden oynamış, gövdenin üzerinde yağmurun bıraktığı su izleri pasla birleşip kahverengi damarlar oluşturmuştu.

Cem, çamura diz çöktü. Eldivenli eliyle gövdeye dokundu. Soğuktu. Canlı olmayan bir şeyin soğuğu. Ama Cem için o dokunuş, “başlangıç” demekti.

“İlk iş,” dedi sakin bir sesle, “batmayı durduracağız.”

Zeynep kaşını kaldırdı. “Batmayı mı? Zaten batmış.”

Cem, çamurun kıvamını işaret eder gibi elini hafifçe kaldırdı. “Çamur akışkan. Yağmur devam ederse bu daha da çöker. Çekmeye kalkarsak gövdeyi ikiye bile ayırır. Önce zemini stabil yapacağız.”

Hakan Usta, çamura tekme atıp homurdandı. “Bu toprak bildiğin tutkal. Uçağı değil, insanı bile yutar.”

Ekip işe koyuldu. Önce çevreyi temizlediler. Helikopterin etrafındaki çamuru bir hendek gibi boşalttılar ki su birikmesin, akıp gitsin. Sonra kalın ahşap traversler ve geniş çelik plakalar getirip gövdenin etrafına “yürüme yolu” gibi serdiler. Vinç ayaklarının basacağı noktaları özellikle güçlendirdiler. Çünkü işin ironisi şuydu: Kurtarmaya gelen ekip, kendisi batarsa kimseyi kurtaramazdı.

Cem, elindeki tabletle gövdeyi fotoğrafladı. Her açıdan, her panelden, her hasarlı bölgeden. Bu sadece “anı” için değildi; restorasyonun ilk kuralı kayıt tutmaktı. Ne vardı, ne yoktu, ne eksikti… Hepsi belgelenecekti. Çünkü sıfırdan restorasyon, bazen bir “yapboz” değil; kayıp parçalarıyla bir “hafıza oyunu”ydu.

Zeynep, gövdenin yan tarafındaki metal yüzeye yaklaştı. Parmak ucuyla pas tabakasını yokladı. “Tuz görmüş,” dedi. “Buraya deniz yakın değil, ama su kimyası tuzlu olabilir. Ya da daha önce başka bir yerdeyken tuz yemiş.”

Cem, başını salladı. “İlk tahmin: yıllarca açıkta kaldı. Sonra bir sel, bir heyelan… buraya sürükledi. Ya da bilinçli gömüldü. Hangisi olursa olsun, artık burada.”

Hakan Usta, gövde altını işaret etti. “Şuraya bak. Çamur içine su almış. İçeride nem var. Kabin içi… küf kokusu gelecek.”

Sanki Hakan Usta’nın sözünü doğrulamak ister gibi, rüzgâr bir an yön değiştirdi. Kaplamaların arasından ağır bir koku yükseldi: ıslak kumaş, pas, küf, eski yağ… Zamanın kokusu.

Cem, bir an durup helikopterin gövdesine baktı. İçinden geçen cümleyi kimse duymadı ama yüzüne oturan ifade çok şey söylüyordu: “Bu kolay olmayacak.”

Öğleye doğru vinç hazırlandı. Ama Cem, vinç operatörüne “kaldır” demedi. Çünkü çamura gömülü bir şeyi “kaldırmak” kolaydır; “sağlam kaldırmak” zordur. İlk hedef, gövdeyi yerinden koparmadan gevşetmekti. Bunun için su jetleri, basınçlı hava ve kontrollü kazı yaptılar. Çamuru, gövdeye zarar vermeden yavaş yavaş boşalttılar. Her santim, bir saat demekti. Ve her saat, bir risk demekti.

Zeynep, “Acele edersek gövdeyi bükersiniz,” diye uyardı. “İçteki taşıyıcı elemanlar göründüğünden kırılgan olabilir.”

Hakan Usta, “Zaten kırık olanı da sağlam sanırlar,” diye mırıldandı. “Asıl kırık görünmez.”

Gün ilerledikçe helikopter, çamurun içinden yavaş yavaş “geri verildi”. Sanki toprak, yıllar önce aldığı şeyi şimdi isteksizce iade ediyordu. Gövde altı ortaya çıktıkça, gerçek hasar kendini göstermeye başladı: bazı bağlantı noktaları çamurla taşlaşmış, bazı yerlerde metal kabarmış, bazı panellerde delikler açılmıştı. Bazı kablo geçişleri tamamen çürümüştü. Kapıların contaları bile erimiş gibi görünüyordu.

Cem, “İlk kuralı hatırlayın,” dedi. “Ne kadar kötü görünürse görünsün, bugün ‘onarım’ konuşmayacağız. Bugün ‘kurtarma’ konuşacağız. Onarım, hangarda başlar.”

Akşamüstü, gövdeyi güvenli bir şekilde vinç askılarına aldılar. Askı noktaları özel seçildi; yanlış bir yerden tutarsan gövde kendi ağırlığıyla “bükülür”, bir daha da düzelmez. Vinç yavaşça yükseldiğinde, helikopterin altından çamur şelale gibi aktı. Kısa süreli bir “vakum” sesi duyuldu; yıllarca toprağa yapışmış metal, istemeden de olsa ayrılıyordu.

O an herkesin nefesi tutuldu. Çünkü vinçteki yük sadece helikopter değildi. Yanlış bir hareket, haftalarca sürecek restorasyonu daha başlamadan bitirebilirdi.

Gövde, nihayet, çamurdan kurtuldu. Hava, metalin etrafında döndü. Sanki helikopter yeniden nefes alıyordu.

Cem, “Tamam,” dedi. “Şimdi taşımaya.”

Yolculuk, kurtarmanın yarısıydı. Helikopteri bir tırın üstüne almak, bağlamak, titreşimi azaltmak, rüzgâra karşı korumak… Ve en önemlisi, kalan zayıf parçaları daha fazla kırmamak. Hakan Usta, bağlama kayışlarını tek tek kontrol etti. “Bu kayışları ben bağlarım,” dedi. “Çünkü uçağın dili var. Yanlış bağlarsan yolda bağırır.”

Gece çökmeye başlamıştı ki konvoy yola çıktı. Çamurlu vadiden çıkıp asfaltı bulduklarında herkes biraz rahatladı. Ama Cem’in yüzü hâlâ ciddiydi. Çünkü asıl zor kısım, “hangarda” başlayacaktı. Çamurdan çıkarmak bir başarıydı; pası, yorgunluğu, ihmali ve zamanı tersine çevirmek… gerçek bir savaştı.

Hangarın kapısı açıldığında içerideki ışık, helikopterin üstüne sertçe vurdu. Dışarıda gri olan her şey, içeride daha net görünüyordu. Pas, pas olduğunu utanmadan gösterdi. Çatlaklar, çatlak olduğunu saklamadı. Kabin içinden gelen ağır koku, insanın boğazına takıldı.

Zeynep maskesini taktı. “Önce biyolojik temizlik,” dedi. “Küf, mantar, organik kalıntı… hepsi çıkacak. Aksi halde içeride çalışmak bile risk.”

Cem, “Evet,” dedi. “Sıfırdan restorasyon demek, önce sıfıra inmektir.”

Ertesi gün helikopterin içini boşaltmaya başladılar. Koltuklar söküldü. Halılar, kaplamalar, paneller… Hepsi tek tek çıktı. Bazıları parçalanarak, bazıları neredeyse toz olup dağılarak. Her parça etiketlendi. “Sol arka panel”, “ön konsol kaplaması”, “kapı iç döşemesi”… Bu etiketler, sadece düzen değil; hafızaydı. Çünkü restorasyon, “nereden söktüğünü unutursan, nereye takacağını da unutursun” demekti.

Hakan Usta eline bir parça kablo demeti aldı. Parmaklarının arasında ezdi. “Bu kablo ölmüş,” dedi. “Bak, yalıtım kabarmış. Nem yemiş. İçten çürümüş. Bunu yenilemeden uçurmayı bırak, çalıştırmayı bile hayal edemezsin.”

Cem başını salladı. “Bu zaten uçurmak için değil,” dedi. “Bu projede hedefimiz ‘uçuşa elverişlilik’ değil. Hedefimiz ‘tam restorasyon’: yapısal olarak sağlam, mekanik olarak tutarlı, güvenli ve sergilenebilir. Yani… yeniden doğmuş gibi.”

Zeynep, gövdenin bazı bölgelerinde ölçüm yaptı. Metal kalınlığı, korozyon derinliği, perçin hatları… Birkaç noktada yüzü gerildi. “Burada delaminasyon var,” dedi. “Sadece yüzey pası değil. Katmanlar ayrılmış. Bu bölgeyi ya kesip yenisini yapacağız ya da güçlendirme plakasıyla kurtaracağız.”

Cem, “Kesip yenisini yapmak,” diye mırıldandı, “bazen daha dürüst bir iyileştirme.”

Hangarın içinde günler birbirine karıştı. Bir gün yıkama ve temizleme, bir gün söküm, bir gün ölçüm. En zor kısım, “ne kadarını kurtaracağız?” sorusuydu. Çünkü bazı parçalar, restorasyon romantizmine rağmen, gerçekten ölmüştü. Pas, metalin içine işlemişti. Çamur, bağlantı noktalarını taşlaştırmıştı. Nem, elektrik sistemlerinin içine girip devrelerin ruhunu almıştı.

Bir akşam Cem, hangarın ortasında tek başına kaldı. Işıkları kısık tuttu. Helikopterin gövdesine baktı. “Bunu yapabilecek miyiz?” sorusu, projenin ilk gününden beri herkesin dilinin ucundaydı ama kimse söylemiyordu. Cem, o soruyu kendi kendine söyledi.

Cevap, hemen gelmedi.

Sonra Hakan Usta içeri girdi. Elinde bir parça metal vardı; paslı, yıpranmış ama tanıdık. “Bak,” dedi. “Şu küçük parça… temizlenince altından sağlam çıktı. Bazen pas sadece kabuktur. Kabuğu kaldırınca kemik duruyor.”

Cem, o an hafifçe gülümsedi. “Yani?”

Hakan Usta omuz silkti. “Yani denemeden bilemeyiz. Sen planı yaz, ben demiri konuştururum.”

İşte restorasyon böyle bir şeydi: Plan ve inat. Bilim ve el becerisi. Sabır ve sınır.

Bir sonraki hafta, gerçek “ameliyat” başladı. Gövde, özel sehpaların üzerine alındı. Şasi ve taşıyıcı elemanlar tek tek kontrol edildi. Çürümüş perçinler söküldü. Bazı hatlar yeniden perçinlendi. Bazı bölgelere takviye plakaları eklendi. Her işlem, ölçümle ve kayıtla ilerledi.

Zeynep, korozyon temizliğinde kimyasal yöntemleri dikkatle uyguladı. Çünkü fazla agresif temizlersen metalin kendisine zarar verirsin; az temizlersen pas geri gelir. Bu, ince bir çizgiydi. Korozyonun doğasını anlamadan, sadece “kazıyarak” kurtaramazdın. Zeynep’in titizliği, ekibi bazen çıldırtıyordu ama sonra herkes görüyordu: onun sabrı, gelecekteki sorunları engelliyordu.

Cem, en çok kabin içini düşündü. Çünkü kabin, helikopterin “insan” tarafıydı. Orada oturulan koltuk, tutulan tutamak, basılan zemin… Bir makinenin insanla temas ettiği yer. Kabin içi yeniden yapılmazsa, helikopter “boş bir kabuk” gibi kalacaktı.

Eski döşemelerin örnekleri alındı. Kumaş dokusu, renk tonu, dikiş şekli… Hepsi tek tek incelendi. Elbette birebir aynı malzeme bulunmayabilirdi ama ruhu yakalamak mümkündü. Hakan Usta, “Bir şeyi eski gibi yapmak,” dedi, “sadece eskisini taklit etmek değil. Eskinin niyetini anlamak.”

Kablolama işine başladıklarında günler daha da uzadı. Elektrik sistemleri, restorasyonun en sabır isteyen kısmıydı. Çünkü kablo kablo ilerlersin. Etiketlersin. Bağlantıyı kontrol edersin. Sonra bir tanesi bile yanlışsa, bütün düzen bozulur. Cem, “Bu kısımda gurur yapmayın,” dedi ekibe. “Hata çıkarsa geri söküp yeniden yapacağız.”

Hakan Usta, “Zaten her işin sonunda geri söküyoruz,” diye güldü. “Restorasyon dediğin şey, iki kere yapmak.”

Bir gün, kapı mekanizmasının bulunduğu bölgede, çok kötü görünen bir parça üzerinde çalışıyorlardı. Metal o kadar paslıydı ki dokunsan dağılıyordu. Zeynep, “Bunu çöpe,” dedi net bir sesle. “Bu güvenli değil.”

Hakan Usta ise parçayı eline aldı, uzun uzun baktı. Sonra yavaşça, “Bir dakika,” dedi. “Bu parça… bak, bu köşede hâlâ sağlam lif var. Kesip birleştirerek kurtarabiliriz. Tamamı değil, bir kısmı.”

Zeynep itiraz edecekken Cem araya girdi. “İkinizi de dinliyorum,” dedi. “Kural: Güvenlikten taviz yok. Ama eğer yapısal olarak güvenli hale getirecek bir çözüm varsa, deneyebiliriz. Test edeceğiz. Ölçmeden ‘olur’ demeyeceğiz.”

İşte ekip o gün, restorasyonun ahlakını yazdı: romantizm uğruna risk yok; ama mümkün olanı kurtarmaya dair inat var.

Aylar geçti.

Hangarın duvarında asılı takvim yaprakları, her gün daha hızlı kopuyordu. Dışarıda mevsim döndü; yağmurlar azaldı, hava açtı, sonra tekrar soğudu. İçeride ise zaman, metalin üzerinde çalışmanın ritmine göre akıyordu. Bir gün “şasi düzeltme”, bir gün “korozyon temizliği”, bir gün “iç panel üretimi”, bir gün “boya hazırlığı”.

Boyaya geldiklerinde, herkesin içi bir tuhaf oldu. Çünkü boya, “görünen” yeniden doğuştu. İnsanlar temizlenmiş metalin, onarılmış parçaların değerini bilmez; ama yeni boyayı görünce “aha” der. O yüzden boya, restorasyonun son perdesi gibidir.

Ama boya da kolay değildi. Yüzeyin doğru hazırlanması gerekiyordu. Astar, dolgu, zımpara, tekrar astar… Her katman, bir öncekinin hatasını ortaya çıkarırdı. Cem, “İyi boya, iyi zımparanın ödülüdür,” dedi. Zeynep de ekledi: “Ve iyi zımpara, sabırlı insanın işi.”

Renk seçimi tartışma yarattı. Kimi “orijinale sadık kalalım” dedi, kimi “bu bir sergi, dikkat çeksin” dedi. Cem kararı netleştirdi: “Orijinal ruh. Ama hikâyesini de anlatacak bir detay.” Sonunda gövdenin genel rengi orijinal tonlara yakın tutuldu; fakat bir panelin iç yüzüne, çok küçük bir yazı eklendi: “Çamurdan göğe.” Dışarıdan bakınca görünmeyecekti. Sadece kapı açıldığında fark edilecekti. Bu yazı, ekip için bir şakaydı; ama aynı zamanda bir imzaydı.

Restorasyonun en sessiz ama en duygusal anı, kabinin yeniden “insanlanması” oldu. Yeni döşemeler yerleştirildi. Koltuklar oturdu. Zemin panelleri geldi. Tutamaklar takıldı. İç aydınlatma çalıştırıldığında, loş bir ışık kabinin içine yayıldı. O anda helikopter, ilk kez tekrar “yaşanabilir” görünmeye başladı.

Hakan Usta kabinin kapısında durdu. Bir süre içeri bakıp konuşmadı. Sonra boğazını temizledi. “Bir makineyi diriltmek,” dedi, “bir evi yeniden kurmak gibi. Duvarı yaparsın ama içinde nefes yoksa ev değildir. Şimdi… nefes gelmiş.”

Cem, sessizce başını salladı. Çünkü o an, sadece bir helikopterin değil, bir ekibin de başarısıydı. Herkesin elinde çamurla başlayan iş, şimdi ışıkla bitiyordu.

Elbette hâlâ eksikler vardı. Bazı parçalar replika üretildi. Bazıları uygun standartlarda yenilendi. Bazı küçük detaylar, “birebir aynısı” olmadığı için özel çözüm istedi. Ama bu, sıfırdan restorasyonun doğasıydı: gerçeğe yaklaşmak, gerçeği taklit etmekten daha zordu.

Son test günü geldiğinde, hangarda garip bir sessizlik vardı. Bu test, bir “uçuş testi” değildi. Kimse helikopteri havalandırmayacaktı. Ama elektrik sistemlerinin, temel mekanik hareketlerin, hidrolik benzeri bazı kontrol yüzeylerinin, kapı mekanizmalarının ve göstergelerin güvenli şekilde çalışması gerekiyordu. Sergilenebilir demek, “güvenli” demekti. Kimse yaralanmamalı, hiçbir parça yerinden fırlamamalıydı.

Cem, “Hazır mıyız?” diye sordu.

Zeynep, eldivenlerini düzeltti. “Hazırız,” dedi, ama gözlerinde hâlâ o titizlik vardı: “Hazırız” derken bile kontrol etmek ister gibi.

Hakan Usta, “Ben doğuştan hazırım,” diye homurdandı.

Cem ana güç bağlantısını verdiğinde, önce çok hafif bir uğultu duyuldu. Sonra kabin içi ışıklar yandı. Göstergelerde hayat belirdi. Küçük bir “bip” sesi… Sessizliğin içinden gelen bir kalp atışı gibi.

Ekip, göz göze geldi. Kimse alkışlamadı. Kimse bağırmadı. Çünkü bu sevinç, sakin bir sevinçti. “Oldu,” demenin sessiz hali.

Cem, helikopterin yanına yürüdü. Gövdenin üzerinde elini gezdirdi. Pasın altında kalan metal, şimdi düzgün ve canlı görünüyordu. Çamurun içine gömülmüş bir enkaz değil; yeniden ayağa kaldırılmış bir hikâyeydi.

Zeynep, helikopterin yanındaki küçük bilgi panosuna bakıp gülümsedi. Panoda restorasyonun kısa özeti vardı: bulunduğu durum, kurtarma süreci, onarım adımları, kullanılan yöntemler… Ve en altta, küçük harflerle bir cümle: “Bu restorasyon, sabırla yapılan işin, zamanı bile geri çevirebileceğini hatırlatır.”

Açılış günü, hangarın kapıları ziyaretçilere açıldığında, insanlar helikopterin etrafında dolaştı. Kimi fotoğraf çekti, kimi panoyu okudu, kimi sadece gövdeye bakıp sessiz kaldı. Çamurdan çıkarıldığı ilk günle bugünü kıyaslayanlar, inanmakta zorlandı. “Bu aynı şey mi?” diye fısıldayanlar oldu.

Cem, kalabalığın biraz gerisinde durdu. Onun için alkış önemli değildi. Önemli olan, ilk gün o çamura gömülü gövdeye dokunduğunda hissettiği şeyin doğrulanmasıydı: Bazı şeyler, gerçekten geri getirilebilir.

Bir çocuk babasının elini çekiştirip, “Bu helikopter savaş mı gördü?” diye sordu.

Baba, bir an durdu. “Bilmiyorum,” dedi. “Ama çamuru görmüş.”

Çocuk, “Çamur kötü mü?” dedi.

Baba, helikoptere bakıp gülümsedi. “Çamur kötü değildir. Çamur bazen saklar. Bazen korur. Bazen de geri verir.”

Cem o cümleyi duyduğunda içinden güldü. Çünkü restorasyonun özü buydu: saklananı geri almak.

Kalabalık yavaş yavaş dağılırken Hakan Usta yanına geldi. “Eee,” dedi, “şimdi ne yapacağız?”

Cem, “Şimdi mi?” dedi. “Şimdi dinleneceğiz. Sonra… bir sonraki enkazı arayacağız.”

Zeynep uzaktan seslendi: “Bir sonraki enkazı ararken lütfen ‘çamur’ olan yerde beni önceden uyarın.”

Hakan Usta, “Çamur hayatın kendisi,” dedi. “Ama kabul, seni uyarırız.”

O gün hangarın ışıkları kapandığında helikopter karanlıkta kaldı ama artık karanlık onu yutmuyordu. Çünkü o artık bir enkaz değildi. Pas ve çamurun altında kalmış bir gövde, sabırla, planla ve emekle yeniden bir anlam kazanmıştı.

Ve belki de en güzel kısmı şuydu: Bu hikâyede mucize yoktu. Sihir yoktu. Gizli bir düğmeye basıp “çalıştırma” yoktu.

Sadece insanlar vardı.

Çamura bata çıka yürüyen insanlar, pasın üstüne eğilen insanlar, sabaha kadar zımpara yapan insanlar, “olmuyor” dediğinde yeniden deneyen insanlar… Bir makineyi hayata döndürürken, kendi içlerindeki inadı da parlatan insanlar.

Çünkü bazen bir helikopteri restore etmek, aslında şunu anlatır: Ne kadar gömülürsen gömül, doğru ellerde yeniden ayağa kalkabilirsin.