TINAWAG SIYANG PULUBI AT WALANG KWENTA—PERO PAGKALIPAS NG 15 TAON, BUMALIK ANG APAT NA ULILA AT BINAGO ANG KAPALARAN NG MATANDANG PILIPINONG NAG-ALAGA SA KANILA

Sa isang liblib na barangay sa Pilipinas, kung saan ang mga bahay ay yari sa yero at kahoy at ang katahimikan ay kadalasang sinasamahan ng gutom, nanirahan si Mang Isko—isang mahirap na matandang Pilipino na halos walang maipagmalaki kundi ang kanyang mabuting puso. Wala siyang asawa. Wala siyang sariling anak. Ang meron lang siya ay isang maliit na kubo, isang lumang bisikleta, at dalawang kamay na sanay magtrabaho kahit nanginginig na sa edad.

Tuwing umaga, makikita si Mang Isko na namumulot ng bote at bakal. Kapag may lakas pa, nag-aalok siya ng serbisyo bilang tagahakot o tagalinis sa palengke. Minsan, sapat ang kita para sa kanin at tuyo. Minsan, wala talaga. Ngunit kahit sa ganitong kalagayan, hindi naging mabigat ang kanyang loob—hanggang sa dumating ang gabing tuluyang nagbago ang kanyang buhay.

Isang gabi ng malakas na ulan, habang pauwi si Mang Isko, narinig niya ang iyak ng mga bata sa may sirang waiting shed sa tabi ng kalsada. Apat na bata—pinakamaliit ay halos tatlong taong gulang pa lamang—nakasiksik sa isa’t isa, nanginginig sa lamig at takot. Ang kanilang ina ay namatay sa panganganak ilang linggo bago iyon. Ang ama naman ay nasawi sa isang aksidente sa construction site. Walang kamag-anak na gustong kumuha sa kanila. Para sa marami, isa lamang silang dagdag na problema.

Para kay Mang Isko, isa silang tawag ng konsensya.

Hindi niya tinanong kung kaya niya. Hindi niya inisip kung paano. Tinanggal niya ang lumang jacket, ibinalot sa mga bata, at dinala sila sa kanyang munting kubo. Noong gabing iyon, apat na bata ang natulog sa sahig na may karton, at isang matandang lalaki ang natulog nang walang unan—pero may kapayapaan sa puso.

Mula noon, nag-iba ang takbo ng araw ni Mang Isko. Hindi na lang siya nagtatrabaho para sa sarili. Apat na bibig ang kailangang pakainin. Apat na batang kailangang paliguan, bihisan, at patulugin. Madalas, isang beses lang sila kumain sa isang araw. Kapag may kaunting pera, inuuna niya ang gatas ng bunso kaysa sa sariling gamot.

Pinagtatawanan siya ng mga kapitbahay.
“Baliw ka ba?”
“Hindi mo nga kayang buhayin ang sarili mo.”
“Bakit mo pinasan ang hindi mo responsibilidad?”

Ngunit hindi sumagot si Mang Isko. Sa tuwing titingnan niya ang apat na batang ngayo’y tinatawag siyang “Tatay,” sapat na iyon para ipagpatuloy ang laban.

Pumasok ang mga bata sa pampublikong paaralan. Madalas, wala silang baon. Minsan, sira ang tsinelas. Ngunit tuwing may recognition day, nandoon si Mang Isko—nakaupo sa pinakahulihan, nakangiti, kahit hindi niya lubos maintindihan ang mga salitang Ingles sa entablado. Ang mahalaga sa kanya: buhay, nag-aaral, at may pag-asa ang mga batang minsang itinapon ng mundo.

Lumipas ang mga taon. Tumanda si Mang Isko nang mas mabilis kaysa sa inaasahan. Lumala ang kanyang rayuma. Nanghina ang kanyang paningin. Ngunit patuloy siyang nagtrabaho hanggang sa kaya pa ng katawan. Ang mga bata ay unti-unting nagbinata at nagdalaga. Tinuruan niya silang maging tapat, magpasalamat, at huwag kalimutan kung saan sila nanggaling.

Pagdating ng ika-labinlimang taon, isa-isa ring umalis ang mga bata sa kubo. Hindi dahil itinaboy sila, kundi dahil kailangan nilang magtrabaho at mag-aral sa Maynila at sa ibang lungsod. May nangakong babalik. May nagsabing hindi siya makakalimutan. Ngunit si Mang Isko, bagama’t umaasa, ay hindi nag-expect. Sanay na siya sa paalam na walang kasunod.

Muling bumalik ang katahimikan sa kanyang kubo. Ngayon, mas mabigat na. Mas malamig. Wala na ang tawanan ng mga bata. Wala na ang sigawan sa umaga. Ang natira ay isang matandang lalaking unti-unting nauubusan ng lakas. May mga araw na wala siyang makain. May mga gabing humihiga siya na mas masakit ang dibdib kaysa sa gutom—dahil sa pangungulila.

Isang hapon, labinlimang taon matapos niyang pulutin ang apat na ulila, may mga sasakyang pumasok sa barangay. Hindi karaniwan—malinis, mamahalin, at tila wala sa lugar. Nagtipon ang mga tao. May nagbulungan. May nagtaka kung may pulitiko bang darating.

Huminto ang mga sasakyan sa harap ng kubo ni Mang Isko.

Mabagal siyang lumabas, may tungkod sa kamay, naguguluhan sa ingay. At doon niya nakita ang apat na taong minsan niyang binuhat, pinakain, at inalagaan—ngayon ay nakatayo sa harap niya, may luha sa mata, nakangiti, at nakayuko bilang paggalang.

“Tatay,” sabi ng panganay, nanginginig ang boses.
“Nandito na po kami.”

Hindi agad nakaimik si Mang Isko. Akala niya nananaginip siya. Ang mga batang minsang walang tsinelas ay nakasuot ngayon ng maayos na damit. Ang isa ay doktor. Ang isa ay engineer. Ang isa ay guro. Ang bunso, na minsang binubuhat niya sa balikat, ay isang social worker na tumutulong sa mga batang ulila—tulad nila noon.

Lumuha si Mang Isko, hindi dahil sa hirap, kundi dahil sa bigat ng sandaling iyon.

Hindi lang sila bumalik para bumisita. Bumalik sila para tuparin ang pangakong hindi nila nakalimutan. Ipinagawa nila ang kubo. Inilipat si Mang Isko sa isang maayos na bahay. Inalagaan siya ng may dignidad. Ngunit higit sa lahat, ibinalik nila sa kanya ang paniniwala na ang kabutihan—kahit gaano kahirap—ay hindi nasasayang.

Sa isang salu-salo na inihanda ng buong barangay, nagsalita ang bunso.

“Kung hindi dahil kay Tatay Isko,” sabi niya, “baka patay na kami. O mas malala—buhay nga, pero walang direksyon. Hindi niya kami inampon dahil may pera siya. Inampon niya kami dahil may puso siya.”

Tahimik ang lahat. Ang mga dating tumawa at umismid ay hindi makatingin nang diretso. Sa harap nila, isang matandang tinawag nilang walang kwenta ang naging patunay na ang yaman ay hindi nasusukat sa laman ng bulsa, kundi sa lawak ng sakripisyo.

Ngayon, tuwing umaga, hindi na namumulot ng bote si Mang Isko. Umuupo na lang siya sa may bintana, pinapanood ang araw, habang may apat na anak na nag-aagawan kung sino ang mag-aabot ng tsaa o magmamasahe ng paa niya. Sa bawat ngiti niya, mababakas ang pagod ng nakaraan—at ang katahimikan ng tagumpay na hindi niya kailanman hiniling, ngunit buong puso niyang pinaghirapan.

May mga kwento na hindi tungkol sa pagyaman, kundi sa pananatiling tao sa gitna ng kahirapan. Ito ang isa sa kanila.

At sa isang bansang puno ng pagsubok, ang kwento ni Mang Isko ay paalala na minsan, ang binhi ng kabutihan ay tumutubo nang matagal—pero kapag namunga, kaya nitong baguhin ang buong buhay ng mga taong minsang itinuring na wala nang pag-asa.