ANG MAGULONG KASO NA YUMANIG SA CEBU – CHIONG SISTERS

.

.

PART 1 — ANG GABING NAWALA SILA, AT ANG BANGIN SA CARCAR

Sa Cebu, sanay ang mga tao sa ingay—sa busina ng jeep, sa amoy ng dagat na humahalo sa usok ng lungsod, sa tuloy-tuloy na galaw ng siyudad na halos hindi natutulog. Pero may isang araw na parang huminto ang lahat.

Biyernes ng umaga, July 18, 1997, mainit, mahalumigmig, at bagong pasok ang tag-ulan. Huminto ang ulan sa isang lugar sa Carcar, kung saan madalas ay tahimik ang mga gilid ng kalsada at malalim ang mga bangin na tinatakpan ng damo at putik.

Si Rudy Lazaga ay naglalakad malapit sa bangin nang may makita siyang tila telang kulay orange sa baba. Sa ganitong lugar, ang orange na tela ay pwedeng basahan, pwedeng damit, pwedeng basura na inanod ng ulan. Pero may mali sa tiklop—may bigat ang bagsak at may “hugis” na hindi normal.

Lumapit siya. At doon nagsimula ang panginginig ng buong Cebu.

Ang nakita niya ay hindi tela.

Katawan ito ng isang dalaga.

Agad siyang tumawag ng pulis. At habang dumadating ang mga awtoridad, sinabi niya ang isang bagay na nagpalamig sa lahat ng nakarinig: kilala niya kung kanino ang katawan. Dahil dalawang araw na, hinahanap ng buong Cebu ang dalawang magkapatid na babae na nawala matapos magpunta sa mall.

Sa pagdating ng pulis, nakita nila ang bangkay na nakasubsob sa putik, may palatandaan ng matinding pisikal na pinsala. May nakitang posas sa pulso, at may mga detalye sa pananamit na nagpatunay kung gaano kalupit ang nangyari. (Hindi ko idedetalye ang mga iyon—sapat nang sabihin na ang bangkay ay nagpakita ng senyales ng matinding karahasan at sexual assault ayon sa mga naunang ulat at pagsusuri.)

Ang mas masaklap: isa pa sa magkapatid ay hindi pa rin natatagpuan.

At sa mga ganitong kaso, ang pagkawala ng pangalawang tao ay parang sugat na hindi mo matahi—dahil habang lumilipas ang oras, ang tanong ay nagiging mas mabigat: buhay pa ba siya?

Ang Pamilya Chiong at ang Huling Gabi sa Ayala

Ang pamilyang Chiong ay isang Chinese-Filipino family sa Cebu. Ayon sa mga lumabas na kuwento, masigla ang tahanan nila—madalas venue ng prayer meetings, maraming bisitang pumapasok, at kilala sa komunidad.

Sa magkakapatid, si Mary Joy ay kilala bilang isang college beauty queen, at si Jacqueline ay inilalarawan bilang mabait at mahabagin.

Noong Miyerkules, July 16, dinala ni Mary Joy ang nakababatang kapatid sa paaralan, umuwi para tumulong sa ina sa paghahanda para sa isang prayer meeting, at kalaunan ay pumunta sa SSS branch dahil kailangan niya ng SSS number bago ang shift niya sa isang internet café sa loob ng Ayala Mall. May napag-usapan ang magkapatid: magkikita sila pagkatapos ng shift para mag-shopping at tumambay sa mall.

Pinaghandaan nila ang gabi na parang ordinaryong araw lang. Ganoon naman lagi. Walang tao ang nagigising sa umaga na iniisip na iyon na ang huling araw ng normal na buhay.

Sabi ng transcript, may usapan ang magkapatid na uuwi sila bandang 10:00 ng gabi, pero hindi sila umuwi. Dahil umuulan at mahirap ang sakayan, unang naisip ng magulang: baka na-delay lang. Pero habang tumatagal, yung “baka” ay nagiging “hindi na ito normal.”

Pinapunta ng ina ang mga kapatid na lalaki para tingnan sa mall kung naroon pa ang magkapatid—pero bumalik sila nang walang kasama. Doon na sumiklab ang tunay na panic. Tinawagan ang mga kaibigan, kamag-anak, sinuyod ang mga pwedeng puntahan, at sa huli—tumawag sa pulis.

Sa simula, karamihan naniwalang dinukot sila sa loob ng mall o sa paligid nito, dahil doon sila huling nakita. Nagkalat ang flyers, nag-ikot ang mga tao, nagtanong sa guards, sa staff, sa mga driver sa labas. Pero tila nawala silang parang bula.

Hanggang sa umabot sa bangin sa Carcar ang paghahanap—at doon natagpuan ang bangkay na ayon sa pamilya ay si Mary Joy batay sa pananamit at iba pang pagkakakilanlan. Sa mga sumunod na araw, lumabas sa publiko ang ilang detalye mula sa mga eksperto: may indikasyon ng sexual assault, at may mga senyales na itinapon ang biktima sa bangin.

Pero si Jacqueline, wala.

Kaya kahit may malagim na natagpuan, may maliit na pag-asa: baka buhay pa ang isa. At kapag may pag-asa, mas humihigpit ang kapit ng mga tao—mas nagiging desperado ang komunidad at awtoridad na makahanap ng sagot.

Ang Biglang Pag-aresto kay Paco sa Maynila

Habang mainit ang kaso sa Cebu, may isa namang eksena sa Maynila na parang pelikula—pero totoong buhay.

Ayon sa salaysay, isang normal na araw sa Maynila para kay Francisco “Paco” Laraga, 20 anyos, estudyante sa Center of Culinary Arts. Papasok siya sa eskwela nang palibutan siya ng grupo ng mga lalaki—may mga baril, may sigaw, may tensyon. Sa takot, tinawagan niya ang kapatid niyang si Mimi at ang asawa nito. Akala niya, kikidnapin siya.

Pagdating nila, nalaman nilang mga pulis ang mga lalaki—pero ayon sa transcript, wala raw maipakitang malinaw na warrant sa oras na iyon, at may ID pang expired ang naipakita. Kinuha pa rin si Paco.

At doon nagsimula ang mas malaking gulo: si Paco raw ay suspek sa kaso ng Chiong sisters.

Para kay Mimi at pamilya Laraga, agad nilang nakita ang malaking butas: wala si Paco sa Cebu noong gabing nawala ang magkapatid—nasa Maynila raw siya. May teacher sa CCA na nagsabing kumuha siya ng exam sa Quezon City noong July 16 at pumasok pa siya kinabukasan. May attendance record. May mga kaibigan na nagsabing nagkaroon sila ng “going away/welcome” party dahil aalis sana siya papuntang Cebu July 17—pumunta raw sila sa bar sa Katipunan at may mga litrato. May logbook pa raw ng condo kung saan siya tumuloy.

Sa mata ng pamilya, mukhang mistaken identity o “hinahanap lang ng suspek” ang nangyayari.

Pero sa Cebu, iba ang ihip ng hangin.

Doon, lumalakas ang pressure: ang publiko ay galit, ang mga tao ay takot, at gustong-gusto nilang may managot—lalo na’t brutal ang sinapit ng biktima.

At dito pumapasok ang isa pang komplikasyon sa kuwento: ang pangalan ni Paco ay ikinabit sa pagiging “may koneksyon,” dahil sa background ng pamilya—may pahiwatig ang transcript tungkol sa angkan at sa politikang nakapaligid sa Cebu. Kahit pa nilinaw ng pamilya niya sa media na hindi sila “ganun kayaman,” ang perception ng publiko ay parang bakal: kapag ang kaso ay mataas ang emosyon, ang publiko ay naghahanap ng “mukha” ng kasamaan.

Kaya nang dalhin siya pabalik sa Cebu at ipirmi roon habang iniimbestigahan, naging mabilis siyang public enemy number one.

“Chiong 7” at ang Pagbuo ng Kwento

Habang lumalalim ang imbestigasyon, lumabas ang konsepto ng “Chiong 7”—pitong lalaking inakusahan. Kabilang dito sina Paco, at iba pang pangalan na naging bahagi ng public narrative.

Sa ganitong klaseng kaso, hindi lang ebidensya ang lumalaban—kwento rin. Paano binubuo ng prosekusyon ang motibo? Paano nila ipapaliwanag kung bakit na-target ang magkapatid? Random ba o planado? May personal bang galit? May relasyon ba? May banta ba?

Ayon sa transcript, may pahayag ang kampo ng Chiong na may mga “panunundan” at harassment na ikinabit sa pangalan ni Paco at isa pang lalaki. Sa kabilang banda, mariing itinanggi ng kampo ni Paco na kilala niya ang mga biktima—kaya imposible raw ang naturang harassment.

Habang nagtatalo ang magkabilang panig, lumalabas ang mas masakit na katotohanan: dumadami ang tanong, pero kokonti ang solid na sagot. At habang tumatagal, mas lumalakas ang pressure sa pulis at prosekusyon na mag-deliver ng resulta.

Sa ilang buwan, nagsimulang lumitaw ang mga salaysay ng iba’t ibang tao—mga diumano’y nakakita sa mall, mga diumano’y nakakita ng paghabol, mga diumano’y nakakita ng pagtatangka ng pagtakas. Pero sa ganitong uri ng high-profile case, ang problema sa “maraming saksi” ay minsan nagiging problema rin: bakit walang tumulong? bakit walang tumawag agad? bakit iba-iba ang detalye?

At habang tumitibay ang public narrative, may isang pangyayaring lalo pang nagpaikot sa mundo ng kaso:

Isang akusado ang nagsabing handa na siyang “sabihin ang lahat.”

Ang pangalan: Davidson “Rusia” (ayon sa transcript). Siya ang taong may mas “madilim” na criminal background kumpara sa iba, at siya rin ang naging sentro ng malaking bahagi ng prosekusyon dahil sa paglalatag niya ng salaysay kung paano raw nangyari ang lahat.

At dito nagtatapos ang Part 1.

Dahil sa Part 2, papasok tayo sa mas magulong bahagi: trial, state witness, forensics na pinagtalunan, judge na kinwestyon, hatol na umakyat sa Supreme Court, at ang tanong na hanggang ngayon, bumabalik pa rin sa mga tao:

Naibigay ba talaga ang hustisya?

PART 2 — ANG TRIAL NG SIGLO, ANG MGA BUTAS, AT ANG TANONG NA HINDI NAMAMATAY

Kung may isang bagay na kaya nitong kaso, iyon ay kaladkarin ang buong bansa sa isang tanong na walang madaling sagot: paano kung mali? At kasunod nito: paano kung tama?

Noong nagsimula ang paglilitis (ayon sa transcript, August 12, 1998 sa Cebu), tinawag ito ng marami bilang trial of the century. Hindi lang dahil sikat ang biktima, kundi dahil kilala at may posisyon sa lipunan ang ilang akusado, at dahil ang emosyon ng publiko ay nasa sukdulan.

Sa loob ng korte, hindi ito simpleng legal proceeding—isa itong arena. Naroon ang media. Naroon ang mga pamilya. Naroon ang galit, luha, at takot. Naroon din ang isang pressure na madalas hindi nakikita sa mga dokumento: ang pressure na “dapat may manalo.”

Ang Problema sa Forensics at Identidad

Isa sa mga unang punto ng kontrobersya sa trial ay ang pagkakakilanlan ng bangkay. May mga pahayag na nagdulot ng duda—kahit sa pamilya—tungkol sa detalye ng buhok, taas, at iba pa. Dahil dito, iniharap ng prosekusyon ang fingerprint expert na nagsabing tugma ang fingerprint ng bangkay sa fingerprint ni Mary Joy, at pinatibay din nila na tugma ang pananamit sa huling nakita sa biktima.

Pero hindi doon natapos.

Ang depensa ay kumwestyon sa postmortem handling at sa paraan ng paghawak sa ebidensya. May bahagi sa transcript na nagsasabing may forensic lapses: halong-halo ang ebidensya sa plastic bag, may mga tanong sa contamination, at may pagbanggit pa sa cremation bago matapos ang ilang proseso—mga bagay na, kapag totoo, ay napakabigat sa anumang trial. Dahil sa korte, ang ebidensya ay parang baso: kapag nabasag ang tiwala, mahirap ibalik.

Ang “Star Witness” at ang Salaysay ni Rusia

Sa panig naman ng prosekusyon, malaking sandigan ang naging salaysay ni Rusia. Ayon sa transcript, nagbigay siya ng detalye sa mga ruta, sasakyan, posas, masking tape, at mga lokasyon. Sa ganitong kaso, kapag ang isang saksi ay nagbibigay ng “specifics” na tumutugma sa ilang facts, nagiging makapangyarihan ang dating nito.

Ngunit problemado rin ang kanyang pagiging saksi dahil sa kanyang criminal record. Ayon sa transcript, technically, may issue kung maaari siyang maging state witness—pero nagkaroon ng mga “exception” at pinayagan pa rin siyang tumestigo.

At habang ang publiko ay pumapalakpak sa “pag-amin,” may iba namang napapaisip: bakit siya binibigyan ng gantimpala o simpatya? May binanggit pa na dinalhan siya ng cake at damit—isang bagay na nakapukaw ng halo-halong reaksyon.

Pagkatapos, lumabas ang mas mabigat: may mga pahayag sa paglipas ng panahon na si Rusia raw ay pinahirapan o pinilit ng pulis para umamin. Ayon sa transcript, may mga pasa, may mga testigo sa kulungan, at mga alegasyon ng torture. Kapag ang confession ay may bahid ng pamimilit, bumabalik ang tanong: totoo ba ang sinasabi niya, o produkto ng takot?

Ang Alibi ni Paco at ang “Tampered Photos”

Sa kampo ni Paco, iniharap ang napakaraming affidavit at larawan na nagsasabing nasa Maynila siya noong gabi ng July 16—may party, may klase, may attendance, may logbook. Ngunit ayon sa transcript, binasura ng prosekusyon ang mga larawan bilang “tampered,” at ginamit din ang airline records na dumating si Paco sa Cebu isang araw matapos ang insidente.

Sa mga mata ng depensa, ito ang pader na dapat bumagsak sa kaso. Sa mga mata ng prosekusyon, hindi sapat—o hindi kapanipaniwala.

At sa gitna, ang publiko ay hati: may mga kumbinsidong “guilty,” may mga kumbinsidong “frame-up,” at may mga taong pagod na pagod na sa gulo pero gusto lang ng linaw.

Ang Korte, ang Judge, at ang Gulong Hindi Matigil

Ayon sa transcript, naging kontrobersyal din ang presiding judge—may mga kwentong magulo ang proceedings, maingay ang korte, at may mga alegasyon pa na natutulog siya sa ilang punto. May dramatic moment din kung saan ang mga abogado ay nag-withdraw, nagkaroon ng contempt, at pinalitan ng public defenders. Lahat ng ito, kung ilalagay mo sa isang pelikula, sasabihin ng manonood “OA.” Pero sa totoong buhay, ito ang klase ng kaguluhan na nag-iiwan ng marka sa tiwala ng tao sa sistema.

Hatol, Supreme Court, at Mga Sumunod na Dekada

Noong May 5, 1999 (ayon sa transcript), hinatulang guilty ang “Chiong 7,” at karamihan ay binigyan ng mabigat na sentensya. Umapela ang magkabilang panig. May bahagi ring tumungo sa Supreme Court, at sa kalaunan, lumabas ang desisyon (ayon sa transcript, Feb 3, 2004) na nag-utos ng death penalty para sa ilan sa pamamagitan ng lethal injection—bagaman may isa na menor de edad noong panahon ng krimen at hindi na-death penalty.

Pagkatapos nito, lalo pang naging komplikado ang international angle: dahil sa Spanish citizenship line, may pagkilos sa Spain at sa international human rights groups. Ayon sa transcript, may pangakong political at kalaunan ay inalis ang death penalty sa Pilipinas sa panahon ni Pangulong Arroyo. Lumipat si Paco sa Spain para doon ipagpatuloy ang sentensya, at nagkaroon ng mga development sa mga susunod na taon kung saan may mga napalaya dahil “good conduct,” may pina-balik sa bilangguan, at patuloy ang debate.

Sa dulo, may mga teoryang umikot—drug trafficking, political scapegoating, frame-up, at iba pa. Ngunit ang mga ito ay nananatiling teorya sa espasyo ng chismis at social media; may mga pangalan at paratang, pero sa kasaysayan ng kaso, ang pinaka-matibay na nakatala ay ang mga pormal na proceedings at desisyon ng korte na binanggit sa transcript.

At kahit na may “hatol,” nanatili ang pakiramdam ng maraming tao na ang kasong ito ay hindi kailanman naging simple.

Dahil sa isang banda, may mga pamilyang nawalan ng anak at humihingi ng hustisya.
Sa kabilang banda, may mga pamilyang naniniwalang may inosenteng nadamay at sinira ang buhay.
At sa gitna, ang sistema—na dapat malinis at maingat—ay nagkaroon ng mga bahid na lalo pang nagpahirap sa paghahanap ng katotohanan.

Ang Huling Tanong

Kapag tinanong mo ang isang Cebuano na nabuhay sa panahong iyon, may dalawang klase ng sagot:

May magsasabing, “Buti at may nahatulan.”
May magsasabing, “Pero sigurado ba tayo?”

At iyon ang dahilan kung bakit hanggang ngayon, kapag binabanggit ang Chiong Sisters case, hindi ito basta “crime story” lang. Isa itong salamin ng Pilipinas—kung saan ang trauma, politika, media, at hustisya ay minsang nagsasapawan.

Sa huli, ang pinakamabigat na linya ay hindi galing sa abogado o sa media. Madalas galing ito sa tahimik na tanong ng tao:

“Kung ikaw ang magulang, anong klaseng hustisya ang sapat?”
At kasunod nito, ang mas mahirap:

“Kung ikaw ang akusado at inosente ka, paano mo ibabalik ang buhay na nawala?”