Sa Kasal ng Aking Anak, sa Kusina Ako Itinabi ng Kanyang Asawa. Ngumiti Lang Ako at Nanahimik…

.
.

KABANATA 1: Ang Amoy ng Mantika sa Pagitan ng Seda

Ang ingay ng tawanan sa labas ay parang mga bubuyog na sumusugod sa aking pandinig, ngunit dito sa loob ng kusina, ang tanging katuwang ko ay ang singaw ng naglalakihang kaldero at ang abalang kilos ng mga catering staff. Suot ko ang aking pinakamagandang terno—kulay asul na pastel, may mga burdang perlas na ako mismo ang pumili. Akala ko, sa gabing ito, ako ang reyna. Ako ang ina ng lalaking ikakasal.

Pero heto ako, nakaupo sa isang silyang plastik sa sulok ng kusina ng isang mamahaling restored barn sa Tagaytay.

“Tita Teresa, pasensya na po muna rito,” sabi ni Isabel, ang aking manugang, kaninang bago magsimula ang reception. “Masyado po kasing crowded sa main hall. Sabi ko naman kay Marco, mas magiging comfortable kayo rito para makakain kayo nang maayos nang walang istorbo. At saka, kailangan po namin ng ‘point person’ dito sa kusina para masiguradong hindi tinitipid ang serving ng lechon.”

Ngumiti lang ako. Isang ngiting sanay na sa paglunok ng pait. Hindi ako sumagot dahil ayokong lumabas ang panginginig ng aking boses. Tinignan ko si Marco, ang anak ko. Ang batang binuhat ko, ang lalaking pinag-aral ko sa pinakamagagandang paaralan sa pamamagitan ng pagtatrabaho bilang nurse sa pampublikong ospital. Inasahan kong magsasabi siya ng, “Isabel, Nanay ko siya. Dapat nasa harap siya.”

Ngunit tumango lang siya. “Oo nga, Ma. Para mas mabilis din kaming makahingi ng extra kung kailangan. Salamat, Ma.”

At doon, iniwan nila ako. Ang aking asul na terno ay unt-unting kumapit ang amoy ng bawang at mantika. Mula sa maliit na siwang ng pinto ng kusina, nakita ko sila. Masaya. Napapaligiran ng mga kaibigan ni Isabel na taga-Maynila, ng mga kamag-anak nilang mukhang hindi nakatapak sa putikan.

Ang sakit ay hindi lang dahil itinabi ako. Ang sakit ay dahil ang bawat bulaklak na nakasabit sa kisame, ang bawat bote ng alak na binubuksan, at ang bawat piraso ng steak na hinihiwa ng mga bisita ay galing sa aking bulsa. $1.5$ milyong piso. Iyon ang halaga ng aking pagpapakumbaba.

KABANATA 2: Ang Hubad na Katotohanan sa Hotel

Alas-dos na ng madaling araw nang makabalik ako sa hotel. Hindi ako nagpaalam. Bakit pa? Wala namang nakapansin na umalis ako.

Sa loob ng malamig na silid, hinubad ko ang aking sapatos. Masakit ang aking mga paa, pero mas masakit ang aking dibdib. Ang aircon ay umuugong, isang tunog na tila nangungutya sa aking katahimikan. Humiga ako sa kama, suot pa rin ang ternong amoy-kusina. Nakatitig ako sa kisame, inaalala ang bawat sakripisyo.

Tatlong dekada sa ospital. Ilang Pasko ang lumipas na nasa duty ako habang si Marco ay nasa bahay ng lola niya? Ilang double shift ang kinuha ko para lang mabili ang sapatos na gusto niya, ang laptop na kailangan niya? Lahat ng iyon, ginawa ko dahil siya ang buhay ko. Siya ang itinuturing kong kayamanan.

Kinuha ko ang aking tablet mula sa bag. Binuksan ko ang online banking app ko. Gusto kong makita ang mga huling transaksyon. At doon, tumigil ang mundo ko.

Bukod sa mga binayaran ko para sa venue at caterer, may dalawang transaksyong hindi ko pinayagan. Isang bar sa BGC, $22,000$. At isang spa package, $18,000$. Ginamit ni Marco ang supplementary card na ibinigay ko para sa “emergency.”

“Emergency ba ang mag-lasing bago ang kasal? Emergency ba ang magpa-facial ang walong bridesmaids?” bulong ko sa sarili ko.

Hindi lang pala ako itinabi. Ninakawan din ako. At ang huling pako sa krus ay ang screenshot na nakita ko sa shared folder ng mga wedding photos na aksidenteng na-sync sa tablet ko. Isang message mula kay Isabel sa kanyang maid-of-honor:

“Don’t worry about the extra costs. Sagot naman lahat ng nanay niya. Lubusin na natin. Wedding vibes! LOL.”

“Wedding vibes,” ulit ko. Ang init na nararamdaman ko sa aking mga mata ay natuyo. Napalitan ito ng isang malamig na kaisipan. Kung para sa kanila ay isa lamang akong “bukas na wallet,” oras na para isara ang zipper.

KABANATA 3: Ang Pagbawi sa Kapangyarihan

Kinaumagahan, bago pa sumikat ang araw, nagsimula ang kaguluhan. Nag-vibrate ang telepono ko. Si Marco.

“Ma! Nasaan ka? Bakit wala rito yung florist para sa post-wedding brunch? At yung banda, tumawag, kinansela daw yung second set!”

Hindi ako sumagot. Hinayaan ko siyang mag-iwan ng voicemail. Kasunod ang text ni Isabel, na mas matalas pa sa kutsilyo:

“Tita Teresa, this is incredibly unprofessional. Pinapahiya niyo kami sa mga guests. Please settle the payments now or we will have a problem.”

“Unprofessional,” bulong ko habang humihigop ng kape sa lobby ng hotel. Ako na gumastos ng milyon ay tinatawag na unprofessional ng babaeng hindi man lang marunong maglaba ng sariling medyas.

Binuksan ko ang aking email. Tatlong mensahe ang ipinadala ko kagabi:

    Sa Florist: Pagkansela ng lahat ng dekorasyon para sa brunch.

    Sa Banda: Pag-revoke ng bayad dahil sa “change of plans.”

    Sa Mobile Bar: Pag-block sa aking credit card para sa anumang karagdagang order.

Sa unang pagkakataon sa loob ng maraming taon, naramdaman ko ang kontrol. Hindi ito tungkol sa pera; tungkol ito sa dangal. Kung gusto nilang maging “elevated,” gawin nila gamit ang sarili nilang pawis.

KABANATA 4: Ang Pagbabalik sa Nakaraan

Minabuti kong umuwi na sa aming lumang bahay sa probinsya. Ang biyahe ay tumagal ng apat na oras. Habang nagmamaneho, ang bawat puno at kalsadang nadadaanan ko ay tila mga pahina ng isang lumang libro.

Pagpasok ko sa bahay, sinalubong ako ng amoy ng alikabok at alaala. Dito lumaki si Marco. Dito kami nanirahan ni Ricardo, ang aking asawa, bago siya pumanaw sampung taon na ang nakalilipas.

“Kailangan kong maglinis,” sabi ko sa sarili ko. Hindi lang ng bahay, kundi ng buhay.

Pumunta ako sa guest room. Doon nakatago ang mga gamit ni Ricardo. Isang lumang aparador na gawa sa narra. Binuksan ko ito at nagsimulang mag-ayos ng mga papeles. Mga lumang resibo, mga sulat, mga dokumento ng aming pagsasama.

At doon ko nakita ang isang pulang folder. Manipis lang ito, nakatago sa ilalim ng mga lumang tax returns.

Nang buksan ko ito, may isang sobreng kulay krema. Nakasulat ang pangalan ko: Teresa. Sa sulat-kamay ni Ricardo. Ang petsa ay isang linggo bago siya namatay.

Nanginig ang aking mga daliri. Bakit ngayon ko lang ito nahanap? O baka naman, ngayon ko lang talaga dapat itong mahanap?

KABANATA 5: Ang Lihim ni Ricardo

“Teresa, mahal ko,” simula ng sulat.

Mabilis ang tibok ng puso ko. Ang boses ni Ricardo ay tila bumubulong sa aking tainga.

“Kung binabasa mo ito, ibig sabihin ay wala na ako. Patawarin mo ako, Teresa. Patawarin mo ako sa isang lihim na dinala ko sa loob ng mahigit dalawang dekada. Alam kong mahal na mahal mo si Marco. Alam ko kung paano mo ibinuhos ang buhay mo para sa kanya.”

Huminto ako. May kung anong mabigat na dagan sa aking dibdib. Ipinagpatuloy ko ang pagbabasa.

“Pero kailangan mong malaman ang katotohanan. Si Marco… hindi siya tunay na anak nating dalawa. Noong panahong hirap tayong magkaanak, dumating ang malayo kong kamag-anak na si Elena. Siya ay labing-pitong taong gulang lang noon, buntis at walang matuluyan. Pinatuloy ko siya nang hindi mo alam habang nasa training ka sa Maynila. Nang isilang niya ang sanggol, iniwan niya ito sa akin at tuluyang nawala. Natakot ako, Teresa. Natakot akong iwan mo ako kung malalaman mong hindi ako baog, kundi ikaw.”

Napaupo ako sa sahig. Ang mundo ay tila umiikot.

“Pinalabas ko na ampon siya na galing sa isang foundation, pero sa totoo lang, siya ay dugo at laman ko, ngunit hindi sa iyo. Patawarin mo ako sa pagsisinungaling na ikaw ang nagsilang sa kanya sa isang pribadong klinika. Binayaran ko ang lahat ng papeles para magmukhang ikaw ang ina. Ginawa ko ito dahil ayaw kitang mawala.”

Hindi ako makahinga. Ang batang ipinaglaban ko, ang batang itinuring kong bahagi ng aking katawan, ang lalaking pinaglaanan ko ng tatlongpung taon ng sakripisyo… ay bunga ng pagtataksil at kasinungalingan.

KABANATA 6: Ang Huling Lehiyon

Ngayon, naintindihan ko na. Naintindihan ko na kung bakit ganoon kadali para kay Marco na itabi ako sa kusina. Naintindihan ko na kung bakit wala siyang maramdamang “utang na loob.” Marahil, sa kaibuturan ng kanyang pagkatao, alam niyang hindi kami magkadugo. O baka naman, sadyang lumaki lang siyang katulad ng kanyang ama—isang lalaking marunong gumamit ng tao para sa sariling kaginhawaan.

Tumunog ang doorbell. Alam ko kung sino iyon.

Binuksan ko ang pinto. Nakatayo doon si Marco at Isabel. Ang kanilang mga mukha ay puno ng galit.

“Ma! Ano bang pumasok sa isip mo?” sigaw ni Marco. “Napahiya kami sa harap ng pamilya ni Isabel! Kinansela mo yung brunch? Kinansela mo yung banda? Alam mo bang kailangan naming mag-labas ng pera para lang hindi kami magmukhang kawawa?”

Tiningnan ko siya. Hindi na bilang isang ina na puno ng pag-aalala, kundi bilang isang babaeng sa wakas ay nagising.

“Magkano ang inilabas niyo, Marco?” tanong ko sa mahinahong boses.

“Halos $100,000! Lahat ng cash gifts namin, napunta doon!” singhal ni Isabel. “Tita, hindi namin akalain na ganyan kayo kadamot.”

Ngumiti ako. Isang ngiting mas maliwanag pa sa sikat ng araw.

“Damos?” kinuha ko ang folder at ang listahan ng mga gastos sa kasal. “Ito ang listahan, Marco. $1.5$ million ang ibinayad ko. At ito,” inabot ko sa kanya ang credit card statement, “ang mga ’emergency’ niyo sa BGC at spa. Sabihin mo sa akin, sino ang madamot?”

Natigilan si Marco. Napatingin siya sa asawa niya.

“At bago niyo ako tawaging ‘unprofessional’ o ‘anino sa kusina’,” pagpapatuloy ko, “gusto kong basahin mo ito.”

Inabot ko sa kanya ang sulat ni Ricardo.

Habang binabasa ni Marco ang sulat, nakita ko ang pagpukol ng takot sa kanyang mga mata. Ang kanyang pagkatao, ang kanyang pangalan, ang kanyang pundasyon ay gumuho sa harap ko.

“Ma…” bulong niya. Ang galit ay napalitan ng panginginig.

“Huwag mo na akong tawaging ‘Ma’,” sabi ko. “Dahil ayon sa sulat na hawak mo, hindi kita anak. At ayon sa nararamdaman ko ngayon, hindi na rin kita obligasyon.”

Kinuha ko ang aking susi ng kotse.

“Ang bahay na ito ay nakapangalan sa akin. Mayroon kayong tatlong araw para kunin ang lahat ng gamit niyo. Ibinebenta ko na ito. Ang perang matitira ay gagamitin ko para sa sarili ko. Para sa mga Paskong hindi ko naibigay sa sarili ko dahil nasa ospital ako para sa iyo.”

“Tita, sandali po!” habol ni Isabel, na ngayon ay tila nan liliit.

Hindi ko na sila nilingon. Sumakay ako sa kotse at pinaharurot ito paalis. Sa unang pagkakataon, hindi ako lilingon sa kusina. Hindi na ako magpapaubaya sa anino.

KABANATA 7: Ang Bagong Bukas

Lumipas ang anim na buwan. Nakatira na ako sa isang maliit na condo sa tapat ng dagat. Nagtatrabaho pa rin ako, pero sa pagkakataong ito, bilang isang volunteer nurse sa isang foundation para sa mga batang inabandona.

Si Marco? Nakarinig ako ng balita. Hirap sila ni Isabel. Ang “elevated” lifestyle na gusto nila ay hindi pala kayang sustentuhan ng kanilang mga sweldo. Nag-aaway na raw sila dahil sa mga utang sa credit card—ang mga utang na dati ay isang tawag ko lang sa bangko ay nababayaran.

Minsan, tumatawag si Marco. Humihingi ng tawad. Sabi niya, “Ma, miss na kita.”

Pero alam ko ang pagkakaiba ng “miss na kita” at “miss ko ang pera mo.”

Isang hapon, habang pinapanood ko ang paglubog ng araw, kinuha ko ang isang litrato namin ni Ricardo noong kami ay bata pa. Pinunit ko ito. Hindi dahil sa galit, kundi dahil sa pagtanggap. Ang nakaraan ay isang aral, hindi isang kulungan.

Wala akong utang na loob sa kanila. At mas lalong wala silang karapatang hingan ako ng higit pa sa ibinigay ko na.

Sa bawat babaeng naramdamang sila ay itabi sa kusina: tandaan niyo, kayo ang nagluluto, kayo ang nagpapakain, at kayo ang may hawak ng kutsilyo. Huwag kayong matakot na putulin ang mga ugnayang nananakit sa inyo.