OFW na SC4MMER sa PALUWAGAN na KARMA GINANTIHAN NG KAPWA OFW

.
.

Sa ilalim ng kumikislap na mga ilaw ng Kuala Lumpur, sa lungsod na tila hindi natutulog, nabuo ang isang pagkakaibigang nagsimula sa pangungulila at nagtapos sa trahedya. Maraming Pilipino ang naroon—mga domestic helper, salon assistants, construction workers—lahat may iisang dahilan: kumita, mag-ipon, at balang araw ay makauwi nang may maipagmamalaki. Isa sa kanila si Ben.

Mahigit sampung taon nang nasa Malaysia si Ben bilang domestic helper. Sanay na siya sa mahabang oras ng trabaho, sa tahimik na pagtitiis, sa pagngiti kahit pagod. Tuwing sweldo, halos kalahati agad ang ipinapadala niya sa Pangasinan para sa anak at asawa niyang si Nestor. Ang natitira, maingat niyang hinahati—pang-gastos, pang-load, at pang-ipon. Hindi siya maluho. Hindi siya mahilig sa branded na gamit. Ang pangarap niya ay simple lamang: isang maliit na bahay na may konkretong dingding, may sariling bubong na hindi tinatagos ng ulan, at may kwarto para sa anak niya.

Sa parehong lungsod, nagtatrabaho naman si Rina bilang assistant sa isang kilalang salon sa Bukit Bintang. Mas bago siya sa Malaysia kumpara kay Ben, ngunit mabilis siyang nakibagay. Magaling makipagkapwa, palangiti, at madaling makabuo ng koneksyon. Naging malapit sila ni Ben dahil pareho silang nag-iisa sa ibang bansa. Tuwing Linggo, kapag day-off, nagkikita sila sa may tapat ng Petronas Towers. Doon, sa gitna ng mga turista at street performers, nagkukuwentuhan sila tungkol sa pamilya, sa hirap ng trabaho, at sa mga plano sa hinaharap.

Isang hapon, habang nagkakape sila sa isang maliit na café, nabanggit ni Rina ang ideya ng paluwagan. “Ben, para sa atin din ito,” sabi niya habang hinihigop ang mainit na kape. “Kung mag-aambagan tayo buwan-buwan, may malaking halaga kang makukuha pag turn mo na. Pwede mo na agad ipatayo ang bahay ninyo.” Nag-isip si Ben. Alam niya ang paluwagan; ginagawa rin iyon sa Pilipinas. Sistema ito na umiikot sa tiwala. Walang kontrata, walang pirmahan—salita lang at pangako. Ngunit dahil kay Rina nanggaling ang ideya, at dahil may tiwala siya rito, pumayag siya.

Dahil mas malawak ang kakilala ni Rina sa komunidad ng OFW, siya ang naging organizer o “mother” ng paluwagan. Si Ben naman ang nagsilbing pangunahing endorser. “Mabait si Rina, maaasahan,” sabi niya sa mga kasamahan. Dahil sa reputasyon ni Ben bilang tahimik at masinop, marami ang naniwala. Sampu, labinlima, dalawampu ang sumali. Buwan-buwan, naghuhulog sila ng tig-iisang malaking halaga. Ang usapan, kada buwan may isang makakatanggap ng buong koleksyon. Pagdating ng Pebrero, turn na ni Ben.

Habang papalapit ang buwan ng kanyang payout, mas naging maingat siya sa paggastos. Hindi na siya bumibili ng kahit anong luho. Pinangarap niya kung paano niya sasabihin sa anak niya na magsisimula na silang magpatayo ng bahay. Ngunit nang dumating ang Pebrero, hindi pera ang dumating sa kanya—kundi mga dahilan. “Na-delay ang remittance,” sabi ni Rina. “May problema sa bank transfer.” Sumunod na linggo, may panibagong paliwanag. “Naka-freeze ang account.” Sa una, pinilit ni Ben na intindihin. Kaibigan niya si Rina. Hindi ito basta-basta manloloko.

Ngunit may mga bagay na hindi maitatago. Sa Facebook, napansin ni Ben ang mga post ni Rina. May litrato ng apat na malalaking balikbayan box na nakahilera sa sahig ng kwarto. May caption na “Malapit na umuwi!” May mga larawan ng mamahaling sapatos, pabango, tsokolate, at bagong gadgets. Isang gabi, may nag-message kay Ben: “Ben, nakita ko flight ticket ni Rina. Oneway. Sa susunod na linggo na ang uwi niya.”

Doon nagdilim ang paningin ni Ben. Ang perang pinagpuyatan niya, ang perang hindi niya ibinili ng bagong damit para sa sarili, ang perang pinangarap niyang maging pundasyon ng bahay—parang biglang naging pasalubong lang pala sa pag-uwi ng kaibigan. Sa galit na hindi niya makontrol, tinungo niya ang apartment ni Rina sa Ampang. Nagdahilan siya sa landlord na may kukunin lang na papeles. Wala si Rina noon. Sa loob ng kwarto, tumambad sa kanya ang mga balikbayan box.

Sa sandaling iyon, hindi na niya nakita ang sapatos o tsokolate. Nakita niya ang sariling sakripisyo. Nakita niya ang anak niyang naghihintay. Sa bugso ng emosyon, kumuha siya ng kutsilyo at sinimulang laslasin ang mga kahon. Nilaslas ang karton, binutas ang plastik, tinanggal ang tape. Kumuha siya ng timba sa banyo at paulit-ulit na binuhusan ng tubig ang mga sapatos at electronics. Ang tsokolate ay natunaw at humalo sa tubig sa sahig. Ang pabango ay nabasag. Ang mga damit ay nabasa at nagmistulang basahan.

Hindi niya alam na sa gilid ng kwarto, si Marlin—isang boarder at kaibigan ni Rina—ay tahimik na nagre-record gamit ang cellphone. Takot si Marlin. Alam niyang may problema sa paluwagan, ngunit pinili niyang manahimik noon. Ngayon, nakikita niya ang galit ni Ben at ang pagkawasak ng mga gamit. Nang matapos ang kanyang pagsiklab, lumabas si Ben na humihingal, nanginginig ang kamay, at puno ng sama ng loob.

Pag-uwi ni Rina at makita ang sinapit ng kanyang mga gamit, siya naman ang nagliyab sa galit. Hindi siya tumawag ng pulis. Alam niyang may butas ang kanyang posisyon dahil sa paluwagan. Sa halip, ginamit niya ang video ni Marlin. Ipinost niya ito sa social media. “Tingnan niyo ang ginawa ng babaeng ito!” caption niya. Hindi nagpaawat si Ben. Nag-Facebook Live siya at inilabas ang records ng paluwagan. Tinawag niyang magnanakaw si Rina. Sa loob lamang ng ilang oras, naging usap-usapan ng komunidad ng OFW sa Malaysia ang kanilang alitan.

Lumabas ang mga paratang. Lumabas ang mga lihim. Maging ang mga personal na isyu ay ibinulgar. Ang dating pagkakaibigan ay tuluyang nasira. Sa Pilipinas, nakarating ang balita sa kani-kanilang pamilya. Sa Pangasinan, araw-araw nakikita ni Nestor ang mga post na nilalait ang kanyang asawa. Hindi na siya makatulog. Galit siya kay Rina. Galit siya sa kahihiyan. Ngunit higit sa lahat, may galit siyang kinikimkim na hindi alam ni Ben.

Isang gabi, lasing at puno ng puot, nagdala si Nestor ng galon ng gasolina at tinungo ang bahay ng pamilya ni Rina sa kabilang bayan. Lumang bahay iyon, gawa sa kahoy at semento. “Magbayad kayo,” bulong niya habang ibinubuhos ang gasolina sa paligid ng pinto. Sinindihan niya ang apoy at mabilis na tumakas sa dilim. Hindi niya alam na sa loob ng bahay, sa isang maliit na silid sa likod, nakahiga si Aling Rosa, ang ina ni Rina. Paralisado na ang matanda at halos hindi makabangon. Wala siyang malay sa gulong kinasasangkutan ng kanyang anak sa Malaysia.

Namatay si Aling Rosa sa sunog. Hindi siya nakahingi ng saklolo. Hindi siya nakalabas. Kinabukasan, nahuli si Nestor. May nakakita sa kanyang motor sa labas ng bahay bago ang sunog. Sa presinto lamang niya nalaman na may namatay—isang inosenteng matanda.

Habang nakakulong si Nestor at nagluluksa si Rina sa Malaysia, nagsagawa ng imbestigasyon ang mga awtoridad tungkol sa paluwagan. Doon lumabas ang mas malalim at mas nakagigimbal na katotohanan. Ang pera ng paluwagan ay hindi ginastos ni Rina para sa mga balikbayan box. Ang mga gamit sa kahon ay karamihan donasyon ng kanyang amo at second-hand na nakuha sa murang halaga sa loob ng tatlong taon. Ang pera ng paluwagan ay ipinadala sa isang account sa Pilipinas—sa account ni Nestor.

Lumalabas na sina Nestor at Rina ay may lihim na relasyon. Nagsimula ito noong huling umuwi si Rina sa Pilipinas. Nagkita sila dahil may ipinadalang pasalubong si Ben para sa kanyang asawa. Mula roon, nagpatuloy ang kanilang ugnayan habang nasa Malaysia si Ben. Ginamit ni Nestor ang perang ipinapadala ni Rina para sa paluwagan sa sugal at bisyo. Pinayagan ni Rina ang paglipat ng pera—isang malaking pagkakamali. Ngunit hindi niya ito ginamit para sa sarili. Plano na niyang umuwi at tapusin ang relasyon. Hindi niya masabi ang totoo dahil sa hiya at takot.

Sa huli, tatlong buhay ang tuluyang nasira. Si Ben, na nawalan ng pera at tiwala. Si Rina, na nawalan ng ina. At si Nestor, na nakulong dahil sa sariling galit at kasakiman. Ang perang pinag-aawayan ay nasa bulsa pala ng mismong taong nagsunog ng bahay. Ang galit na akala’y para sa hustisya ay naging instrumento ng trahedya.

Ang kwento nila ay paalala kung gaano kadelikado ang tiwalang walang proteksyon, lalo na kapag pera ang usapan. Ang paluwagan na nagsisimula sa pagkakaibigan ay maaaring magtapos sa pagkawasak kapag may isang taong sumira sa tiwala. Ang social media na ginamit bilang sandata ay hindi nagbigay ng hustisya, kundi lalo lamang nagpalala ng sugat. At ang galit na piniling manaig sa isip ay kumitil ng buhay na walang kinalaman sa alitan.

Sa gitna ng lahat, nananatiling mabigat ang tanong: kung sa simula pa lamang ay dumaan sila sa tamang legal na proseso, kung hindi agad nanaig ang emosyon, kung may malinaw na kasunduan at dokumento, maiiwasan kaya ang sunog? Mabubuhay pa kaya si Aling Rosa?

Ang pera ay kayang kitain muli. Ang tiwala ay kayang buuin sa paglipas ng panahon. Ngunit ang buhay na nawala, hindi na maibabalik. At sa bawat OFW na patuloy na nakikipagsapalaran sa ibang bansa, ang kwento nina Ben at Rina ay isang matinding paalala: ang galit ay masamang tagapayo, at ang tiwala ay dapat laging sinasamahan ng proteksyon.