BUTI NGA!! Sinunog ng mga tao ang aroganteng pulis sa harap ng madla!! Dahil laging nangingikil

.
.
.

**“BUTI NGA!!” — SINUNOG SA GALIT ANG AROGANTENG PULIS SA HARAP NG MADLA

Isang Tagalog Crime Story**

Hindi nagising ang Barangay Maligaya sa tunog ng mga manok o huni ng ibon sa umagang iyon. Nagising ito sa amoy ng usok—makapal, mapait, at tila may dalang sumpa. Sa gitna ng plasa, kung saan dati’y may banderitas tuwing pista at sayawan tuwing Disyembre, naroon ang bakas ng isang karahasang hindi na maibabalik.

Ang lalaking nasunog ay isang pulis.

At ang galit na umalpas ay galing sa mga taong matagal nang tahimik.

Ang pangalan niya ay SPO3 Renato Alvero—kilala sa presinto bilang masipag, mabilis magsulat ng ulat, at “marunong makisama” sa mga nakakataas. Sa palengke, iba ang tawag sa kanya: “Kolektor.” Hindi ng buwis, kundi ng takot.

Sa loob ng halos limang taon, naging bahagi na ng araw-araw na buhay ng mga tindero, drayber, at maliliit na negosyante ang pag-abot ng sobre tuwing Biyernes. “Pang-kape lang,” biro raw ni Alvero. Minsan “pang-gasolina.” Minsan “pang-merienda ng tropa.” Kapag tumanggi ka, biglang may checkpoint sa tapat ng puwesto mo. Biglang may violation. Biglang may blotter.

Walang resibo. Walang tanong.

Sa simula, may iilan pang nagreklamo. May nagpunta sa presinto, may nagsulat ng sulat sa munisipyo. Ngunit ang reklamo ay laging nauuwi sa wala. Ang pulis ay pulis pa rin. At ang nagrereklamo—ay nagiging target.

Hanggang sa dumating ang gabing iyon.

May piyesta sa barangay. May banda. May ilaw. May alak. Ang plasa ay puno ng tao—mga pamilyang nagdala ng upuan, mga kabataang nag-video sa cellphone, mga tindera ng isaw at kakanin. Sa gitna ng kasiyahan, dumating si Alvero sakay ng motorsiklo, walang helmet, baril sa baywang, at yabang sa bawat hakbang.

Lumapit siya sa isang tindera ng prutas—si Aling Nena, animnapu’t dalawang taong gulang, biyuda, at kilala sa palengke bilang tahimik at masipag. Inabot niya ang supot ng mangga sa pulis, pero hindi iyon ang pakay.

“Alam mo na,” sabi ni Alvero, hindi man lang tumitingin sa mata ng matanda.

“Wala na po akong extra ngayon,” sagot ni Aling Nena, halos pabulong. “Pang-tuition na ng apo ko ‘yan.”

Ngumiti ang pulis. Isang ngiting walang init. “Kung ayaw mo, edi ayaw. Pero baka may dumaan na health inspection bukas. Baka may makita.”

May nakarinig. May nag-video. May umiling. May kumulo ang dugo.

Hindi iyon ang unang beses na ginawa ni Alvero ang ganoon. Pero iyon ang gabing may nakakita at nakarinig ang lahat.

May isang lalaki sa likod—si Joel, tricycle driver, tatlong beses nang hinuli dahil sa “kulang sa ilaw,” tatlong beses ding nagbayad para makalaya. Sumigaw siya, “Tama na! Ilang taon na kaming ginagatasan!”

May sumunod. “Oo nga! Lahat na lang!”

May nagtapon ng bote. May nagtulakan. May nag-angat ng boses.

Sinubukang tumawa ni Alvero. “Ano ‘to, rally? Uwi na kayo.”

Ngunit hindi na umatras ang galit. Parang baha na bumasag sa pilapil ng takot.

May humablot sa braso ng pulis. May sumuntok. May tumulak. May sumigaw ng “Ibalik mo ang kinulimbat mo!” Ang musika tumigil. Ang ilaw kumurap. Ang plasa naging hukuman ng galit.

Sa gitna ng kaguluhan, may isang sandaling tila huminto ang oras. May nagbukas ng galon ng gasolina—kung saan galing, hindi malinaw. May nagsindi ng lighter. May nagsigaw ng “Huwag!” May nagsigaw ng “Sige!”

At sa iglap na iyon, nagliyab ang trahedya.

Hindi malinaw kung sino ang unang nagpasiklab. Hindi malinaw kung sino ang nagtulak. Ang malinaw lamang—may isang tao ang nasunog sa harap ng madla, at ang sigaw ay nalunod sa apoy.

Nang dumating ang mga rumespondeng pulis at bumbero, huli na ang lahat. Ang plasa ay amoy abo. Ang mga tao’y nagkalat. Ang ilan ay umiiyak. Ang ilan ay nakatulala. Ang ilan ay tahimik na umuwi, dala ang bigat ng ginawa—o ng pinabayaang mangyari.

Kinabukasan, sumabog ang balita. Ang headline sa radyo: “Pulis, nasunog sa plasa matapos umano’y pangingikil.” Ang social media nagliyab din—may nagsabing “Buti nga!” may nagsabing “Mali pa rin ‘yan,” may nagsabing “Kasalanan ng sistema.”

Sa presinto, tahimik ang mga mesa. Ang mga ulat ay isinulat nang maingat. Ang mga salitang ginamit—pinag-isipan. Walang gustong umamin na matagal na nilang alam ang reklamo laban kay Alvero.

Dito pumasok si Major Elisa Cruz, hepe ng imbestigasyon mula sa probinsya. Hindi siya taga-roon. Wala siyang kamag-anak. Wala siyang utang na loob. At ayaw niya ng maingay na headline—gusto niya ng ebidensya.

Isa-isa niyang kinausap ang mga saksi. Ang tindera. Ang drayber. Ang barangay tanod. Ang banda. Ang may hawak ng camera.

Lumabas ang pattern. Pare-pareho ang kuwento. Pare-pareho ang takot. Pare-pareho ang dahilan kung bakit walang nagreklamo noon.

May mga text message. May mga video. May mga tala ng biglaang checkpoint tuwing tumatanggi ang tindero. May mga blotter na paulit-ulit ang pirma—iisa ang sulat-kamay.

Lumabas din ang mas masakit na katotohanan: may nagbulag-bulagan. May mga ulat na isinantabi. May mga reklamo na “nawala.”

At higit sa lahat, may galit na pinabayaan.

Sa press conference, malinaw ang sinabi ni Major Cruz: “Ang pangingikil ay krimen. Ngunit ang pagpatay—kahit ng inaakalang masama—ay krimen din. Dalawang mali ang nagtagpo, at pareho naming haharapin.”

May mga inaresto. Hindi lahat ng nasa plasa—ngunit ang mga may malinaw na ebidensya ng partisipasyon sa karahasan. Mabigat ang luha ng ilan. May nagmakaawa. May nagsabing nadala lang.

Sa korte, humarap ang barangay sa sarili nitong salamin. Ang depensa ng ilan: “Matagal na kaming inaapi.” Ang sagot ng hukom: “Ang hustisya ay hindi apoy na pinaliliyab ng galit.”

Sa hatol, may nakulong. May naparusahan. May inatasang magpatotoo laban sa mas mataas na opisyal na sangkot sa pagtahimik ng reklamo. May sinuspinde. May inilipat. May iniimbestigahan.

Hindi natapos doon ang kuwento.

Sa palengke, may inilagay na hotline. Sa presinto, may bagong hepe. Sa barangay, may mga pulong—hindi para magbunyi, kundi para maghilom. May counseling. May dialogo. May pagsasanay sa karapatang pantao.

At sa plasa, pinalitan ang ilaw. Hindi para itago ang bakas, kundi para ipaalala ang aral.

Dumating ang isang umaga na bumalik si Aling Nena sa puwesto. Tahimik. Walang camera. Walang sigawan. May bumiling mangga. May nagtanong kung kumusta ang apo.

Sa gilid ng plasa, may plakang inilagay ng barangay—walang pangalan, walang paratang. Isang pangungusap lamang:

“Kapag pinabayaan ang abuso, ang galit ang huhusga. Ngunit ang galit ay hindi hustisya.”

May mga magsasabing “Buti nga.” May mga magsasabing “Hindi dapat.” Ang totoo—may mga sugat na hindi ginagamot ng apoy. At may mga sistemang kailangang ayusin bago pa muling may masunog—sa plasa man o sa konsensya.